This is default featured slide 1 title

Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

This is default featured slide 2 title

Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

This is default featured slide 3 title

Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

This is default featured slide 4 title

Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

This is default featured slide 5 title

Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

Saturday, July 30, 2016

Pupa sahawm dan

Nopna-Dahna sungah thukhun ngeina zui-in ki-uapin nakhempeuh kiseem hi. Tua thukhun kantanin khengval leh kideihlo hi. Kisam leh zong kideihlo hi. Sanggam abul-adawn kiguang dimdiam hi. Tua zui-in sa hawm uh hi. Aphei tang ding, a liang tang ding, angawng tang ding, cih bangin min gotsa-in nei uh hi. Piakding kilawm khatzong nusia lo uh hi. Sialcingte nangawn sialneel, ci-in atawkuam teng pia uh hi.

Tua tawh kizui-in ama tanhdingaa kisehna mun lian a kipiak keileh bang hang hiam, kapanmun hong kheel hiam, kei hong manuam uh hiding hiam, hong khelbawl hiam, ci-in sittel pah tiuteu hi. Amau dinmun tawh kisai satahn bektawh lungkimse uh hi. Avaal deihlo hi. A hemzawkleh zong lungkimlo uh hi. Thumaan mahmah, cihtak mahmah uh hi.

Amau tanhding sa a piak ciangin, ne pahpah lo-in sittel masa uh hi. A kilawmlo a om ciangin nolhkik uh hi. Tua ahih ciangin Zuhawm-sahawm kidop kul hi. Sasem siam kicial hi. Apazaw-asahzaw cih omsak lo hi. A temha sawipaisak lo hi. Sa semhun ciangin Bangkuapipa leh a tei zawdeuhte in sakuang-umin encik ciat uh hi. Paubanglo dingin hanciam uh hi. Saluang munkhatzong mawkvallo dingin kiseh hi.

Sahawmdan pen hunkhat leh hunkhat munkhat leh munkhat kibanglo hi. Nopna sahawm leh Dahna sahawm kibanglo hi. Mo-sagawh leh thudangte kibang lo hi. Lawm-an neekna-ah Sanggamsa kipia lo hi. Ahih hangin a thusiamte in, Tuibuhsa ci-in Tanupi Tuitaak leh Tanu nihna ahi Sawlla a iikbup hawmsak hi. Bang hang hiam, cihleh Tanute pen kitaang sapna khempeuhah gamtaang ahihman ahi hi.

A. Mo-sagawh Sakuangkhen: Aphei-meibaang, A iiktawn, Alianggel [alianggalkah], Akha phalkhat, Anungzuui phalkhat, Adeekguh phalkhat, Agilpi phalkhat, Abil langkhat, Angoi kawnkhat, Asin sehthumsuah sehkhat.

B. Mokhate sahawm

Thalloh or Sanggamkhatna ——- Atel leh a sungkua namkim.
Sunghpipa ————————– Atel sungnung leh sungkua namkim.
Tanupi or Tuitaak, or ————- A iik leh a sungkua namkim.
Tanu-nauzaw or Sawlla ———- Aphuuk leh a sungkua namkim.
Zinkhak, or Sanggam nihna —— Azungzui leh a sungkua namkim. Vok ahihleh sungkua namkim kipia lo hi. Angoi tumkhat ta kizuisak bek hi.
C. Mopite Sahawmdan

Innteek ———- Aliangbit leh sungkua namkim.
Thalloh ———- Atel leh sungkua namkim.
Sunghpi ——— Atel sungnung leh sungkua namkim.
Tanupi ———- A-iik leh sungkua namkim.
Tanu nihna —– Aphuuk leh sungkua namkim. Vok ahih leh angoi tumkhat tek.
D. Gal-aih Len Sa-aihna Sahawm dan Ngenna

Hihneihna: Ko kiangah sahawmdan namnih om hi. Teizaangtat leh Saizaangtat kici hi. Ko pen Teizaangtat zang kahihman un, namnihin kong gelh hi. Ahizongin nakpi-in kilamdang lua lo hi.

1. Gaal-aihna

Thalloh or Sanggam khatna —— Aphei tumbul.[abultong].
Zinkhak or Sanggam nihna ——- Aliang khat.
Tuitaak, Tanupi ——————– Anaak tangli.
Sawlla, Tanu nihna ————- Anaak tangthum.
Sunghpi in ——————— Angawngsa.
Pu nihna ———————– Ameizui. Vaksa in aliang leh a iiksa kipia hi.
2. Sa-aihna

Thalloh, Sanggam khatna ——– Apheitumbul.
Zinkhak, Sanggam nihna ——— Aliang khat.
Tuitaak, Tanupi —————- Nak tangli.
Sawlla, Tanu nihna ————- Nak tangthum.
Sunghpi ———————— Angawngsa.
Pu nihna ———————– Azungzui, ameizui.
Nuphal ————————- Anaak’ tangnih.
Vakte pen a liang leh a iik kipia hi. Gaal leh Sa thuah thei a, gan pumnih mah kigo hi. Gaalvakte in, Gaal-aihna saliang saang uh hi. Savakhte in sa-aihna saliang saang uh hi.

E. Tong (Zupinung) Ton Ciang a Sahawmdan tuamtuam

Thalloh, Sanggam khatna ——– Aphei khat.
Zinkhak, Sanggamnihna ———- Aliang khat.
Behsabawl ———————- Aliang tumbul.
Sunghpi ———————— A awmlang.(naaktang-9 bang kipia hi.)
Pute ————————— Ameizui tumnih suahin tumkhat kipia.
Tuitaak, Tanupi —————- Amaugawh saluangkhat tutphah hi. Sialvun namkhat cingding zikkhat kipia hi.
Sawlla, Tanu nihna ————- Sagualgawh pen innteek pialo-in amau tutphah hi.
Tulpi ————————– Azangsa phalkhat leh a pheisa baksagih kipia hi.
Zawl ————————— Sialngawng kipia hi.
Songte ————————- Akeng tumbul khatleh a iik phalkhat leh a sungkua namkim kipia.
Lawigawhsa ——————— Pusa thoihna bangin kihawm hi.
Lawigawh voknu sa ———– Phaitam aa alaam cialna-in kipia hi. Zingzu leh phaitamzu site kipia hi.
M. Pupa Ngeina Zukholh: Kawl huzaap Zomi ten Pawi acih pen India lam Zomi te’n Lawm ci uh hi. Ahih hangin hite pen Zopau hilo hi. Zopau iin Ai kicizaw hi. Mimza ai, taangza ai, asamat ai, BA ai, kici hi. Ahih hangin Lawki-hunlai gal-ai, sa-ai cihpen zupi nungin dawibiak ngeina tawh na kizomlua ahihman, ai cihpen lawkivai-lua kisa kha ding hi.

Zomite in gualzawhna leh matutna khatpeuh a om ciangin kipahtawi uh hi. Kasangnaupan lai-in kapa in lai ka-on simin aktawh hong aihsak tawntung hi. Innkuan iin kilungkim mahmah hi. Kalai onman kei aklu hong nesak hi. Thuneuno abat hangin hanciamnopna hong khangsak hi. Nu leh pa hong pahtawina pen ki-angtanpih mahmah hi. Ka uu pen saben uuk ahih ciangin lailam haatlo hi. Ahih hangin vakhu khat amat pen kapa’n aklui khat tawh aihsak hi. Vakhu pen khuttum-cia phalo hi. A aihna aklui pen innkuanmeh cing hi. Tua bang kipahtawina in lungsim cidamsak hi.

N. Pute Tuukzuu Kholh: Zomi lawkite in tuuktung masa anpalte zuu in sa uh hi. Puute zuu khol uh hi. Zucil kaimasa pen a puupi suah uh hi. Apuu in la-in mawkneeklo hi. A tute cidamna ding leh mimza tangza lazo ding, sumnu sumpa lamzawhna dingin thupha ngetsak uh hi. Zomi te ngeina-ah numeite in pianna nulehpa vakna ding thu ngahlo hi. Go leh gam kitomsak lo hi. Ahih hangin numei nualam pen kipuapaih tuanlo hi. Naupangte in puute zahtakpiakna leh pahtawina itna lahna ding ngeina hoihmahmah nabawl zel hi. Puute tuukzu-kholh pen numeilam pahtawina ahi hi. Puute leh lamphung kineekzolo cih paunak nei uh hi. Tua pen naupangte in nulam ahi puute pen simmawh loh ding deihna hi. Lungsim sungah ngeina kipmahmah aguansak ahi hi. Puute simmawhte damlo hi. Nuamsa lo hi. cin umsak hi. Gilsung damlote in gau-an la ci’n puute kiangah ankhing vasiim uh hi. A tute tungah khasia leh, napu ngoidok hing bang hang hong hici bawl na hiam? cithei uh hi. Ngoidok cihpen gilnathei cihna ahi hi. Tua ahih ciangin damlohna thu khatpeuh a omleh puute kiang taailoh phamawh ahihmanin puute kizahtak hi. Ki -iit mahmah hi. Thupha ngahna-naak ahi hi.

Tanu-mokhak khempeuh kiciamkholin, a zu-kholhni kibangsak uh hi. Lawki-hunin omkhawlna munah aneek uh zuu hipen hi. Anlim sangin zuu pen thupiseh zaw uh hi.Puute pahtawina la vive sa uh hi.

(1.a)Kei kapuu te sen a kapuu te ningzuu bang khum thei naleng nuampeng phuhsak vang e
(1.b)Nuampeng phuhsak vang heisa bang paal thei naleng kapal losak vang e
(2.a)Bualna ngei nuam bualna ngei nuam e, puvon siangsung bualna ngei nuam e
(2.b)Laamna ngeinuam laamna ngei nuam e, puvon pahtang laamna ngei nuam e
(3.a)Tualnuam e tualnuam e puute sumtual tualtung tualnuam e
(3.b)Gam nuam e gam nuam e pupa gamzang gamnem gamnuam e
(4.a)Pupa gamzang tangzang khat a, tangkhat suan zong simtheihloh piang e
(4.b)Tang khat suan zong simtheihloh piang a bangaa sunglawh bang kasam hiam aw
(5.a)Theisen puvon ngalliam bel aw tusuanmel haihkha na cia
(5.b)Gual sang tongdam neem zaw ding a, aduang mel hoih ding aw ee
Dawhdan saknung leh dawhdan khangnung dimin zubeel kigual hi. Zubeel khat mikhat in tutpih hi. Sak leh khang abul leh adawn kidawngin lasa ziahziah hi. Pasalnote kikhelin alai-ah tawnsak keukeu hi. Khuangtumpan akhuang saankeuhkeuh iin hong tawp ciangin, suai..suai..suai suai cin, a tangtawnpa kai-in zuu teepsak hi. A puute a itmanin tawn(laam) hi ci-in pakta mahmah uh hi. Tuukzuu-akmat ci-in ak khattek namat uh hi. Pawlkhat in sum mat uh hi. Pawlkhat in gangawh hi. Bang bang kimat taleh tukzu-akmat in sum tua zah hong pia ci uh hi.

Tuhun Christian ten zong hih ngeina paikhia tuanlo hi. Zuu tangin cikhum bawngnawi peuh kikhol hi. Antak bungkhat bungnih vapuak thei hi. Pawlkhat in anlim-tuilim vaneekpih hi. Hih pen puute pahtawina pawi limci mahmah ahi hi.Ei Christian khangthak hunin zong puute pahtawina hunnuam limci-takin kibawl thei lel ding hi.

O. Sazaam: Japan-galma hunin saneek kisangkhaat mahmah hi. Sa-sai omlo hi.
Dangka-tang ngahna haksa lua hi. Akpi khat matkhat in kilei hi. Minvawh khat neilo-in akno khat zong kigongam lo hi. Sumtawng-thoih ahihkeh huanthoih cihkhat in zang hamtang uh hi. Saneekna tawmlua ahihmanin lampi zong uh hi. Inn-4 inn-5 kipawlin banpai-in vok go uh hi. Tua pen sazaam kici hi. Vok pen bangcia go dingcih ciangtan uh hi. Pawlkhat in nekhawm hi. Pawlkhat in a kikimin sehhawm uh hi. Sa khamtakin ne uh ahihman sazaam pen ahihzote ki-eng mahmah hi. Hih kipawlna pen a cithei zawdeuhte aa hi. Meigong daipamte kihel zolo hi.

P. Tukvak: Tanghamkin kici ankung leh kiak kikimin a omlaitak lokhawh kikin mahmah hi. Lo-lel ahihman thacial uh hi. Kialhuntawh kituak sawnsawn hi. Thacialte kivaitut zolo ahihman, tuktun(akhawhsa-tun) ciang kivaakpan hi. Tuktun ciangin thacialte kaikhawm in zuu leh sa akhamtakin neekpih hi. Thacial-vaak tawh kibangnawnlo hi. Pawibawl banglel ahihman nuamsa mahmah hi.

Hih ngeinate pen dawibiakna tawh kisai hilo hi. Amau-hun tawh kituak nuntak khuasakzia ahi hi. Tua banga kikaihkhopnate pen a kingai tengmah ahi hi. Kikholhna tamleh kingaihna leh kiphawkna zong khangpah hi.

laimal kaikhawm-Muangpu


Thursday, April 28, 2016

Pum zawtna ~ (Lephiat) pan suahtak nang seppahding thute


Pum zawtna ~ (Lephiat) pan suahtak nang seppahding thute
Tu hun in mikhat peuh thakhat thu a pum zaw vat in khuaphawk kei leh a kiang a om tengin a pumtangin kimeek mgeimgai thei hi.Khua phawk lo a pum zaw vat khat a kimeek ngeingai na manin akhuak-a sihui neuter kitam in sia huai sak zaw hi. TUa bang a, hih khak loh ding kidop huai hi.

1. Pumzaw vat khat a mun mahah dam takin tanglo in om sak phot ding hi hang.A tuk kik loh nadingin limtakin len ding hihang.Cina atut zawh kei leh a kinagh khat in len ding hihang.

2. Tua khit ciangin lungno a kithatsa (sterilized) zatui sutna phim(or) a dawn maisa ah a kihalsa phim khat tawh cina I khut me nga teng sun in, betang cia si a pai khiat theihna dingin suuk khia ding hihang.Khutme khempeuh pan si betang cia pai khia khin leh a sawtloin khua hong phawk kik dinghi.

3. Cina khat pumzaw in a biang khawnh hong soih leh ciani bil tegel a san dong khut tawh nuai-inkaih sak dinghi. A bil hong san ciang, a bil nuai lam (bil vuhna mun) ah lungno thahsa zatui sutna phim (or) mei-ah a dawn kihal a lungno thahsa phim tawh 2 vei tauk sun in si betang cia a paikhia dingin suuk ding hi. Tua bang sepsak khit tawmvei sungin a biang hong hoih, hong tang kik dinghi.

4. A tung a teng sep khit ciangina kisam zatuite tawh kibawl theihna dingin Zato-ah paipih ding hi hang. A tung a, bangin a dawldawlin sepsakna tawh pumzaw vat hang a thagui sihna, pum langkhat sihna khut leh khe tang thei nawnlo, hoihtak a pau kitel nawnlo cihte mi bat nawnlohna pan suakta dinghi.

Hi bang tawh kibawlna pen Sente ngeina khat hi a, tu hun ciangin Zato siavuanten zong a san thu khat ahihi. Hibangin sepna tawh pumzaw suak ding mite honkhia ciat ni.

Sm-Niang Hen Cing
Zonu’ Tongluan

Wednesday, November 25, 2015

Itna Zia Leh Tong

Mihing khat aa i pian khiat man'in zia leh tong khattek kinei hi.
Numei Pasal khat leh khat ki tel khialh na leh ki theihsiam lohna cihte zia leh tong kibat lohman taktak a hihi.
Zi leh Pasal Innkuan hoih hih theihna ding in i nuntak zia kalsuan zia ki theih mahmah kul ding in kalam en hi
1.Sum leh pai ngaih sunsun mi khat tawh ki zom le cin sum lehpai ki cing na neih masiah hong tenpih ngamlo in sum zongzong in na kum hongham semsem ding aa tua hun ki kal in nangsang in a nei zaw a hau zaw khat na mu zenzen leh nangsang in tua nu tua pa ngai zaw ding aa nang tawh na kizop na hong ki tat thei in zi neih hun pasal neih hun ki khel in na om kha ding hi.
2.Pilna bek a thupi sak mi tawh na ki ngaih leh pilna neilo na hih man in pilna zong in buaibuai in na neih sunsun sumleh pai in cinlo in mi khuat nuai ah na omom ding aa pilna zon hunlopi na ki peipei kal in na kum te hong cing toto in mi khangtoh tawh ki tuak in pilna lam et huai din mun na tun ma in na lawm ngaih nu lawm ngaihpa in nangsang in a pilzaw a thupi zaw mi mah na ngaih sun veve ding hi......
Sum lehpai pilna cihte leitung lungnop na lungmuan napen ding in ki ngaihsun tek hi..
Sumleh pailung gulh mi tawh na kiteng khak leh na inn kuan sung ah sum lehpai ki cing a om kei leh ki tot ki sel na tuamtuam sum hang in hong om in ki tel khialhna tampi hong om veve kha ding hi lung nopna ding It na lo ngal om lo ding hi...
Pilna lunggulh pilna bek thupi sak tawh na ki ten a nupa na hih leh na cinloh napil lohna teng hong koko in hong tawngtawng kha ding hi hong hawmthawh in hong nuainen nuamden lai kha ding hi It na lo ngal inn kuan sung nopna ding om lo zel hi....
Mel hoih man tha hoih man in hong ngai lel te in nasisan a thahat lai tak leh na ci nasa a hoih laiteng hong lung kim sak zo bek lel ding aa na mel na tha te hong kiatciang in hong hawmtawh in hong tawngtawng lel ding aa inn kuansung buaina na inn sung ah bungleh bang hong hi lel ding hi....
Tuhun ciang in Zi ding a hi zong in Pasal ding a hi zong in mel hoih tha hoih pilna nei sum leh pai neite mah ki deih pen hi a kua mahpeuh in hihte pen tomkal sung in hong bei pak lel ding hi
Sum hau mahmah khat tawh a hi zong in sum nei khat tawh ki teng le cin sum i cihpen khangtam ki khomlo pen in ni khat thu in zong a beibei ziau thei sum a hihi kamsiat na tawh tuah siat na khat nei zenzen le uh cin mihing a dam nuam lo a si nuam ki om sam lo a hih man in ki bawlna sum neih inn leh lo bei lawh thei lai hi tua hun ciang in na neih sa hong lam en nu a hi a pa a hi zong in a lam et na hong bei ciang in hong it zo nawn lo kha ding hi.
Na lam et sum a bei ciang bang lam en lai ding na hiam?
Mel hoihna thatang ngaih sutna bek tawh Zi ding Pasal ding ngaih sun mi na hih khak leh cidam loh na tuamtuam ki nei thei hi tua hun tom kal sung in natha hong kia in na melte hong sia semsem lel ding a na mel hoihna natha tang te hong kiat ciang in na hoih mahmah laitak aa hong it hong ngai mi khat in na hoih nawnloh na vang a bei ciang hoih hong sa nawn lo in lunggim na tampi tawh inn kuansung buaibuai inn kuan na hi kha ding hi...
Na khuat siam na leh nasep hoih na neih man in hong ki muang kha ding hi
Tuabang ngaihsun mi tawh na kiten khak leh na khutsiam na nasep hoihte nasep theih hun tom kal sung bek hong hi lel tak ding aa maban hoih na neih nawnloh ciang in na maban pan hong ngai mi in na neih nawnloh ciang in hong ngai lai veve khol lo kha ding hi inn kuan sung buai na mah hong piang veve ding hi..
Pilna Sumleh pai Nasep hoih neihlehlam Melhoih bek a en Nu ngak a hi a Pasal a hi zong in a Zi a Pasal tawh inn kuansung buai den cihte pen hih te tung ah ki nga penpen te hi kha ding hi
Na it mi in nang hoih na leh na neih nalam te napil nate nasep theihna te a hi bangbang in hong thu kimpih in nasep na khempeuh ah hong thukimpih in na thanem na khempeuh ah tha hong pia in cingta kei leh a hih zawhna tawh hongpan pih in tha hongpiapia mi a hih nak leh nang aa ding in a kì sampen Itna a ngah a nei na hihi..
Hong it taktak te in i mawhna i hoih lohna a theiphial zong in hong hehpih zaw in hong khual in hongdawm den nuam mahmah hi tua in na ki sap ih ki sap Itna a hihi..
Mi hoih ih sak khempeuh ki ngai thei kim lo aa hoih ta kei leh a om zia a nuntak zia ei deih dan leh i mit tawh a ki tuak deuh mi om sese hi..
Itna taktak i neihnak leh a maa'vangik a hi zong in a haksat na khatpeuh ki puakpih ngam in Itna ki nei tektek zaw veve hi..
Hong it taktak lote in na hoih na a theih man in hong ngai kha mah ding in hong it taktak lo a hih man in nasiat na hong na kankan ding aa lungmuang naki sak hunlai tak in hong nusia ziau lel ding aa nakha a sia mahmah ding hi. ahi zong in na khasiat mahmah hang in nang hong It taktak lo a hih lam theihtel sawm in la ngaih sun in la siatlawh sawm kei in kiteng in inn kuan khat na hi phial zong in hong it taktak lo a hih man in na lung gim den khading hi...
Mi It taktak le hang a hih na bangbang ki maisak zo hi it lua khol kei leng a mawh na ki zongzong in hong lungmuang sak zo nawn lo thei hi...
Hun khat lai in hong ngai mahmah khat in hun khat teh thu tuamtuam paulam in thupoi mawh hong bawl na pen Itna nei lo mi a na hih man na hizaw thei hi ki it na nei taktak lawm ki ngai khat pen Itna i neih taktak man in ki citak in ki lung muang in ki om hithiat hi mawhna ki kankan hun hi lo in lung muangtak aa om hithiat hun hi'napi hong mawhsak nuam a hi a na hih lohna pi khat tawh hong vatvat mi khat pen nangsang in a muan zawk leh a lam èt zawk na om khinkhian cihna a hih man in na lam et na leh na lung muanna te hongbei in huntampi sung na hun hong zatsak lungsim hoih lo Nu ngak Pasal khat tawh ki zom kha na hi kha ding hi..
Tua hi a na it taktak nu a hi zong in pasal a hi zong in vaithupi na kalsuan ma in nuntak khuasak zia leh tong ki theih sak masak kul a tua pan hong it taktak mi a hih leh na din mun a niampen a hi zong in hong it hong ngai veve ding hi hong it taktak lo ding mi in nadin mun leh na nuntak zia hong muangzo lo pah ding hi
Ki It ki ngaih inn kuanpih ding ciang ah din mun zia leh tong ki thei lopi aa hong ngaingai mi khat a hih leh na mel na hoih na tuamtuam te hong ip lah lel te hi cih pawk in.. hong ngai inn kuanpih ding aa hong deih mi khat a hih leh na nuntak zia na din mun zia leh tong hong theih hong kan veve kul hi tua pipi aa hong ngai hong zuan tantan na hih na bangbang a lung kim mi in nang hong it taktak it na man nei te hi zaw hi ki ngai cih ciang hong it lo hong ngai lo kua mah om lo ding hi it na nei lo ki om lo aa it na man it na taktak i neihtheih na ding hak sa mahmah hi tua a hih man in Itna kan telsiam in... a nopsak na ding bek a ngaih sun mi tawh Inn kuan nuam na hi ngei kei ding hi.

Sunday, November 1, 2015

Tedim kampau

Zomite Zo leitang tungah Khristian I suah zawh kum 100 a cing hita hi. Khristian biakna in kum 100 sungin Zomite aniam mah mah mihinzia pan hong khaisang-a, a sangpente tawh hong kikhawlsak thei hi. Zomite I zia I tong, I ngeina, I khuasakziapawlkhat kinusia, pawlkhat kibehlap-in pawl khat kikemcing hi.Tuate sungah Zokam leh Zolai pen Khristian biakna in hong kepsak hong khansuah sakin hong zunsak hi.

Tua a hih manin Zomi Khristian kum 100 mualsuang ah hih thu a ngaihsut taak mah mah ahi hi. Zomi bup kampau thu tangzai mahmah ahih manin"Tedim kam" ci-in neuseek sukin a nuai-a thulute tawh kikum leeng:

1.    Tedim kam khanggui sutna
2.    "Tedim Kam" cih min i ngahna
3.    Tedim kam "Taangkam" a suahna
4.    Tedimkam kantelna
5.    Tedim kam nungta i cingam diam?
6.    Mailam ah i Tedim kam

1. TEDIM KAM KHANGGUI SUTNA
Leitung mihing awn 6,000 valte in kampau nam 6,908 bang nei hi ci-in kiciamteh hi. Kawlgam sungah mihing awn 50 valte in pawunam 135 bang kinei a, Zomite' pau 53 om hi ci-in Kawlgam kumpi in hong ciaptehsak hi. I Zogam neuseksek sawm leeng nam 100 val om dingin ka um hi.
Leitungah hizah a tam kampau tuamtuamte a guigui, a behbehin kikhen dimdiam hi. Kampau lam a siam (Linguist) David Bradley thukanna siksan le'ng i Tedim kam khanggui (Language family) a nuai-a bangin kisut ding hi.

Sino-Tibetan
Tibeto-Burman
North-eastern india Group
Kuki Chin Naga
Kuki Chin
Chin
Northern Chin
Tedim

2. "TEDIM KAM" CIH MIN I NGAHNA
Min thu gen-in pan ni cileng thukhupna a om thei nailo a buaihuai mahmah thu khat ahi hi. Zomite in kum 100 sungin minam minkip neizo nai lo hi hang. "Chin" leh "Zo" peuh kisut kituh lai-in zattaang theih ding kampau nei nailo hi hang. Hi bang bilbial kawmkalah "Zomi" a kici phadiakte in " Tedim Kam" cih min i ngahna thu a nuai-a bang hidingin ka um hi.

Sangmangte hun lai-in "Kamhau Dialect" na ci ngei uh a, Kampau a kan mi masate in "Sukte" ci-in zong na minvawh ngei uh hi. Tua minte in tua hun lai-a ukpite' beh min ahih kei leh ukpipa min ahi hi. Ukpite' thuneih lai-in a mau bangkua sung pau na thupisak mahmahin gambup zat dingin thu na pia hi leh "Teizangkam" kipau ngeingai kha ding hi. Gam uk makai masate thukhualna leh picinna ahi hi.

"Tedim Kam" cih pen midangte hong sapna hi loin ei le ei i kisapna min (egonymn) ahi hi. Pu le pa min khatpeuh a kitap hilo a, a te-dimdim "vansang dim" omna mun a kisat "Tedim" khua kitap (eoconymn) min ahi hi. Tedim khua pen 1550 kumin kisat hi cih tangthu kante' ciaptehna ahi hi. Ahih hangin kilalsan zel kisuan kik zel hi. 1850 a kipan-in tuni dong tatsat loin kiteng a, ei Tedim mite khuapi ahi hi. Tedim khua ah i teng ngeikei phial zongin Tedimmi cih ding a angtanpih ciat i hi hi. Tedim khua ah hunkhat lai-in Teizang, Saizang, Thado, Vaiphei, Guite, leh Zo kampaute in "tual" khat zangin kitengkhawm hi, Tua bang a, pau tuamtuam tenkhopna panin pautuam khat hong pianga a nungciangin "Tedim kam" kici hi. A neituam kuamah om lo hi.

3. TEDIM KAM “TAANGKAM” A SUAHNA
Hun khat lai-in Tedimgam i cih pen tu-in Tedim, Tonzang leh Cikha gamkhen (Myone) suakta hi hang. Tua sunga teng Zomite leh tua gam pan Kawlgam Vaigam a tung Zomite in i taangkam leh (common language) dingin "Tedim kam" zangkhawm theita hi hang.A mual a lui zui-in i awkaih tawmtawm kilamdang-a, ahih hangin kamphen kulloin kihothei hi hang. Tua a zang khawm thei kampau innkuan dungah Sizang, Thado (Kuki), Zo, Dim, Guite, Khuano, Losau, Paite, Phaileng, Saizang, Teizang, Val leh Vangteh paute kihel hi hang, Tedim pau "Taangkam" a suah theihna thu kampau lam pan, tangthu lam pan, gamdung leilupzia pan a tuamtuam kan leng a hang tampi om kha ding hi, I gensa bangin ukpite in a mau kam bek kizang ding na ci uh hileh " Teizang" pau ki pau kha ding a sangmangte in a mau siam masak mah na thupisak hileh Sihzang pau kipau kha ding hi.

Sangmangte in vai lian pi khat a angaihsut uh khat in pau nam tuam tuam a nei minamte pau nam a tawm thei pena gawmsak ding ahi hi. Tuabang hun lai-in Mangkang kumpi in hong

Saturday, October 31, 2015

BANG HIAM I BUAI PIH


1.Mi et tehtheih ding ki ut tek aa.
-I hoih loh na te mi ki theisak ngam sam lo.
2.Hoih na vive i deih a.
-A hoih nuntak na ki nei kim zo samlo.
3.Kam mal hoih vive kizang nuamtek aa.
-Mi kim santheih ding kamal ki tel kimsam lo.
4.A hoih i deih leh.
-A hoih loh na i theih kul veve.
5.Mi tha ki pia nuamtek aa.
-Mitha nemna bang cih theih kul veve.
6.Hauh na pil na ki deih tek aa.
-Ngim na ki cian neih ding thupi veve.
7.Deih man in ki nei thei aa.
-Neih man in ki thei khin lo hi.
8.Neih man in lungmuang lua ken laa.
-Neih loh man in tha nem lua ken.
8.Pilnanei khempeuh zahtak huai masa lo aa.
-Ciim na neih ding thupi zaw hi.
9.Hoih nuam lua ki sa in hoih na bekbek i gen leh.
-Hong ki pi muh tuan sam lo hi.
10.Mi na pahtaak theih mah bang in.
-Mi mawk muhdah sawm pah sam kei in.

Monday, October 26, 2015

Kam mal hoih

A cingte tungah Pasian cing aa, A Huaiham tetung ah Pasian cil hiThaumuk sangin laikung kih tak huaizaw a I galte sangin i lawm te kihtak huai zaw thei hiItna akiam leh mawhna kizong a It na a khanleh dikna kizong hiPawisimna sangin sigalna hoih zaw a Sigalna sangin natvehna hoih zawhiNa khempeuh ah paulap beimawh aa Apiang khempeuh lungkim leng paulap khempeuh bei pah hiThupha ciapteh theihna pen Gualzawh na hi aa Thusia ciapteh theihna pen guallelhna hiHawmthawhna pen demzawh lohna hi thei a Nenniamna pen tawisan tohna hi thei hiMawhsakna pen dikna pulakna hi thei a Gensiatna pen pahtak piakna hi thei hiThupha simsim le teh thusia tazolo ding a Thusia simsim leteh Thupha tazolo ding hiGuahzuk ma in huih nung thei den a Thupha ngah main ze-etna kituak theihiAhau pawlpi in sia vakzolo thei a Azawng pawlpi in sia vakzo thei hiPawlpi kiimkhat in siate thuzong aa Pawlpi kiimkhat in siate thuhilh hiThupi nasak mahmah te Pasian ading in Thupi lo thei a Thupi nasak hetloh te Pasian adingin Thupi zawthei hiSahang in mi apet ding teh ngik masa a Mihing hongbawlsia dingte in hong pakta masa hiMi i Gensiat leh ei akiphat pian i hi pah a Mi i phat leh ei a ki niam khait i hi pian hi Thupha in gal nei thei a hih nathupha te sim inla pulak khin kei inMipil gamah mipoi te ki hehpih a Mihai gam ah mipoite kisimmawh hiHong ngeite sangin hong itte tenpih huaizaw a Hongit te sangin honghehpih te tenpih huazawilai hiIhmut theihna mun lupna nuampen hi a Gilkial laitak a nek an pen alim pen hi Azahtak huai man in zahtak bawl inla Nazah takbawl man in zahtak huaisak in Khatvei minthan khantawn ki mang lo a Khatvei minsiat khantawm ki mang hi Hauhna in kepsiam ngai mahmah a Zawnna in Thuakzawh ngai mahmah hiTuni mihau pa Zingteh khutdawh ngensuak thei a Tuni mipil pa zingteh kolbulh suak thei hiNa lian khat zawhna dingin thangpaihna ki samthei a A metbawl theita dingin Thupha suakthei hiLungsim ki-el minih omkhop pen A gamla hi na pi anai a ki-en dulvin et tawh ki bang hiI ngah Thupha hang a lungdam koh pen Ngah ing cih lahna voucher tawh kibang hi Nangdeih bangin apian kei leh nang deih bang Topa ci pah in Nang deih bang Topa na cih leh Apiang bang ah lungkim in Itna pen pak namtui bang in namtui a a hizong in Zang hetkei leng beithei hi Zang semsem lengtam semsem a Man i neihsak leh beibaih hi Thadah te adingin nasep pen dan tatna hi a Thanuam te a dingin nasep loh pen dan tatna hi Nadin munsangin na kiniam khiat zawk leh Na dinmun sangin hong kitawi sangzaw dinghiNadin munsang in na kisan sak zawk leh Nadin munsangin hongki niamkhiat zawding hiGualzawh ma in guallelhna aom leh Tua gualzawhna limci thei pan hi Hizo kenteh ci a a hizo veve sangin Hizo inteh ci a ahizolo tawm zaw den hiPasian in mi atawi san ding cingin Mihingte lampan ki nengniam masa den hiGanhingte aki-in kisi-in Akam uhthawh kipet a Mihingte Alungsim uh tawh ki pet hi
By-Thawng No

Saturday, October 24, 2015

Inn kuan ki lem loh na

Inn kuan ki lemloh na.
Hun nunung hita a hih man in i lam et het loh laitak i lungmuan hun laitak na ngawn in ki buai thei pianpian ta hi......
Na Pasal ding na Ziding zon siamtel siam sawm in..
Mipawl khat in a Pasal ding a Ziding zong napin Nuntak nuam suahtak na ding leh sumleh pai patauh loh nading ngimna gelna bek tawh Pasal leh Zi zong thei uh hi.. hih din muntawh mitam pitak kikal suan in ki manawt ciat mawk ta hi...
Pasal in a lam et na leh Numei in a lam et na It na a hih loh man in Inn kuansung hunlo pipi in ki siat lawh in a ki khen ki tam mahmah ta hi..
Pasal a pilman in ngaih sawm kei in Pasal a hauh man in ngaih sawm kei in
Pasal a min neih man in ngaih sawm kei in...
Nu mei mel hoih man in ngaih sawm kei in
Nu mei pilna a neih man in ngaih sawm kei in
Numei septheih a hauh man in ngaih sawm kei in...
Nalung sim leh na neih sa na pilna te hong deih gawh mipawl khat om hi hih lungsim neite in hong tulpih ding cih ngaih sun lo ding uh aa na min than na leh na nopsak na hong deih man a hih lam zong khat leh khat ki sit phat huai mahmah kha ding hi....
Napil na leh nasep theih na hih zawhna te hong tel khin leh thusia lasia khat a zak ciang in hong nusia pah vitvet ngam mi pawl khat om thei hi..
Cihnop na ah Pasal ding a hi zong in Ziding a hi zong in pumkhat suaktheih na dingciang dinmun i hih laitak in i nuntak na sung ah a ki sam khempeuh ki theihsak kul photphot hi na din mun tel lopi leh na nuntak zia tello pi pasal a hi aa numei a hi zong in na ki tenpih ciang in a nungsang ah haksat na tuamtuam in hong khen thei hi....
Genteh na in na nuntak na sung ah na kisap pen leh gen thei naki sakphat diakna cihte a hi zong in mi kim theihding aa ki lawmlo thusim tuamtuam te a hi phialzong in i Zi i Pasal dingciang te pen teltak aa theihsak huai thu a hihi...
Pawl khat khuakhat zong hi hetlo ban ah hih thu gil tuamtuam te ki gen hetlo in ki ipcip thei uh hi
A tawpna ah a ki ipcip theihloh hun hongtung veve aa tua hunciang in haksa takin Inn kuan sung buai na ki pan litlit pah thei hi a zi a hi zong in a pasal a hi zong in ki lungtuak zo nawn lo uh a hih man in vai tuamtuam hang in ki mai nop mawh mi ki tam mahmah tahi...
Nangtung ah it na tatak hong neiding mi in na haksat na leh na ngaih sut dan na piak khiat ciang in na ngaih sut na leh na gelna na haksat na tuamtuam te hong theih khit ciang nang a ding in Pasal muanhuai leh Zimuan huai a hih nakleh hong nusia tuan hetloh ding cih teltak in thei inla vaituamtuam te ki kuppih pah in...
Kamsiat natawh natna gil lungtang natna sinnatna cih te a hi phialzong in nang hong It tatak hong ngai tatak mi hong tul pih zotatak ding mi in hong nu sia tuan lo in hong kem hong khual zaw lai ding hi..
Apil na leh a neih a lam na et pah khak leh nang hong khualzo lodingpi khat zong na it na ngai kha mai ding hi...
Mel leh sa hoih nasak khat zong nang hong it ding hong khualzo ding cih ngaih sun lo in na it luat na ngaih luat khak leh zong hih haksat na in na nutak sung in thu hong khending aa hong it hong khual taktak lo mi in hong nu sia vengveng lel ding hi...
Hih ki khen na buaina tuamtuam te pen ei zon theih a hih man in teeltak leh zontak hi koi ci teelding cih ciang in Pasal leh Nu mei a munmun tek in om kha ding hi Pasal te a ding in i It mahmah i Zi in a mathu in thuvaihawm lo in a Pasal a dot tangtang phot ding ki sam hi Zi a hih mah bang in inn kuansung siangthosak ding ki samhi tate mai ah Pasal te thu hilh guapguap tawng guapguap lo ding ki sam hi Nu mei in a Pasal a mathu tawh a hei sawmleh nu mei gina lo pen a hi hi Na pasal a gina kei pen zong in na Pasal a hih khit man in zahtak bawl in la a ma thu mang in zuih sawm in thudong khial ngei kei in nata te zak in Napasal gensia ko sia kha ngei kei in hih in Zi in pasal a pahtawi na bulpi a hihi....
Pasal te in a Zi a It ding ki sam penpen hi zi it mi ahih nak leh khual in dawm mahmah ding hi a sep a bawlding khempeuh a zitung ah ko hamtang in nasep a kipan mi in a zi a pahtawi na khat a hihi..
Zi It te in nasep kizen in cihtak sawm denden hi a zi kiang ah a itna a gengen denmi in azi cidam sak in nosuak sakdet na zatui a hihi...
Cihciang in hih Itna i neih a i ki ngaih nak leh thusia lasa khempeuh ah ki muh siatna om lo in ki ngaih sut siam na ki khualna Nupa te tung ah kip kho thei bek hi..

Thursday, October 22, 2015

Lungsim tawng

Kong ngaih na kong gen ngam loh hang kong thei sak nuam veve aa
A hi zong in kong gen ngam kei hi

Namel leh na omdan na gamtat dante in ka lungsim tawng ah deihna khat om in kong it mahmah hi kong ngai aa kong ngaihna kagen ding haksa hi bang hanghiam cihleh hih kalung simtawng aa om itna nasang zawh loh sing kei a ding in a lau huaipen a hihi genpah phialleng zong a hi theithu hina pi in hih itna ngaih na sangzo kei le cin kalungsim tawng aa om it na ngaih na deihna pen bei theituan lo ding a hih man in ka thuakding tam lua zaw lai ding cih ka lau man a hihi....
Hong it ing hong ngai ing kong cih pah samloh hang kong khual nuam hi kongdawm nuam hi kong khuallam leh hong etet lam hong it hi in na up mawh hun zong ka gamtat zia mahmah in zong na thei kha ding hi a hi zong in hong ngai ing kong ci ngam tuan kei hi..
A hi zong in mihing hih na tawh nang it theihpen ding zong ka hi tuankei aa nang ngaihpen ding zong ka hi tuan kei hi bangbang a hi zong in ci le sa nuntak haksat man leh gualtung tuangzawh loh man in ka it mahmah ka ngaih mahmah khat tung ah zong ka it na tangzai sak tuam ta mah leng keisang aa pil zaw leh kei sang aa ciim zaw a nei zaw tetawh na ki theih khak man in kong it na na theih hang nong muanloh na nong up zawh loh ding mah a hihi...

Friday, October 16, 2015

Damna zatui

Numei hoih in a lawmpa thumang in panpih hi.
Pasal hoih in a lawmnu it in lungkim sakden hi.
Na lawmnu na lawmpa lung kim nading leh lungmuan nading nang nakisap lam phawk in,
Nang hang in na lawmnu na lawmpa tha khauh dending gelsiam in,
Na itna ama tung ah ki langtak in gen tawntung phawk sakden in,
Tua hi leh nanglo midang a ma a ding in a manpha zaw om lo ding aa nang lo ngaih sut dang nei ngei lo ding hi.
I ngaih khat in i lung kim na ding leh i gel nate hong kup pih pen ki it semsem in i ngaih na lian semsem in a mel zong ngaih bang semsem hi.
Tua bang na ut leh na lawmnu na lawmpa thapia in lungkim sak in la na ngaih na te na phawk na te a matung ah gen denden in..
Itna naneih nakleh nalawm it khat na ngaih khat a lungkim sakzo ding a lungnuam sakzo ding na hihi
Na Pasal na Zi lungkia thanem in a omlam na theihleh damtak in lupna tung ah khim in la thapia in na Zi a thanem laitak in thudang sang in na Itna thu te kuppih in...
Na lawmpa a thanem laitak in a baantung ah na lu koih in la a awmtung ah na khut nga in la Thapia in It na in sihtheih na ding lampi dong ah hong tankhia hong ki pelhsak zo aa Itna manlo leh khemna in sihna ding ciang hong kalsuan pih thei hi...
Na lawm nu na lawmpa in hong tel khialh na a om leh khasia masa kei in hong it luat man aa hong telkhial hi zaw hi hong it taktak hong ngaitaktak te bek in hong en cik in hong kanden uh hi na hoih lohna tam takei leh mu baih mahmah ding uh hi hong it hong ngaih man a hihi
Hong it lua lo te in na hih na bangbang tawh hong lungkim lel ding uh aa na lung hong nuamsak baih mahmah ding uh hi....
Mithu pi pilna nei khat a i muh leh mipi ciang mi lawhcing aa i muh mi khat in honghopih ciang in a matung ah i ki ngak khak leh a lungsim it na leh thukhual nate ki phawk nawn lo ahih man in a tungtham deihna ki sang kha thei hi
Na khial khading hi pilna neilo bang mah neilo mi khat in hong deih ciang in a nuntak na leh a neih a lam bang mah et ding om lo a hih man in a lungsim ki en masa aa tuadan a tuakte mi muh na ah hih pa hih nu in a zi a lawm nu it peuh mah cih a gah ki mubaih zaw hi...
Singkung a hoih nading in a zungkhak na a hoih phot loh in a tung ah singkung nuntak na neipen hoih masa theilo hi lungsim theih masak loh in a nuntak na hoih hi cih theih om lo hi tua mah bang in pak ki suanna leitang hoih mahmah in pakte a hoih mahmah hang nisa in tui deihthei hi tui i piak zelkei leh leitang hoih napi pakkung te vul thei in pak tui piak kul zel hi
Na lawm nu na lawmpa a lungsim ngaih sut na a hoih mahmah sam hang in tha khauhden sam lo ding a hih man in pak tuipiak bang in tha napiak zel kisam den hi tui pia keileng a vulbang in tha na piakzawh kei leh thanem in kum khat khit kumkhat hong zawmzawm ding hi tha ki piakzawh napen cidam na leh nuntak na a nuampenpen a hihi Hih in Itna neimi te kalsuan na leh phawk tawntung ding Nupa lawm ki ngai te a ding in a thupi phadiak ding in ka ngaihsut a hihi lungdam nongsim sakman in mun tuamtuam ah ki hawm sawn thei hi.
Muangpu malaysia maluri

Wednesday, October 14, 2015

Hehpi na

A khua ngaih huai nuntak zia.
Papi harman a ki ci mi khat nuntak zia tawm khat hong gen nuam ing
Khuasung ah vaikhat nei in ka vakna khat ah khelbai Papi khat in lam gei a lum an nek ding nei lo leh khut dawh ngente a ding in an a hawm ka mu hi
Tuapa lamdang sa in a gei ah ka naihnaih hi a an hawm a man ciang in Pa aw keitawh huntom nosung i ki hothei diam ci in kadong hi tuapa in zong aw ki ngaih mah in ciai ci in lung kimtak in hongsang hi lam gei a saineu note khat ah tui dawnkhawm in ka om uh hi...
Tua lah Pa aw nang na minbang hian ka cihleh ka min Harman hi hongci hi tua bangteng ka ki dot khit uh ciang in tua leh Pa Harman aw nang nalah semzo lo ding cin aa bang hang hih mi genthei haksa te aa ding an hawm in pai na hiam cih ka dong pah hi..
Harman in aw nangzong a theinai lo na hi ve maw hongci in a thuhong gen pah hi...
Harman in nidang motor hawl khat ka hihi hong ci hi ka tha hat lai leh ka khasum ka khamlai in lan gei ah mi genthei te ka muh ciang in dongkhak sa in ka hua mahmah hi pawlkhat te bang inn kuanpih nuleh pa u leh nau sanggam nei lo nahiam ka ci thei zel hi a hi zong in a mau nuntak zia leh a din mun uh ka muh hang a hang a thei lopi aa hua leh a mudah ka hihi
Kum45 kaphak ciang in motor kibung in ka khehong ki tanhi ka khe hong kitan ciang in ka sumneih sa teng tawh ki bawl in sum neih sunsun hongbei mawk hi motor lah hawl thei nawn lo lungsim nasep zum nasep sem ding ci leng lah pilna nei lo ka sepding ka lung ngaih ka ngaih sutsut hang in a piang thei ding bang mah ka mu zo nawn kei hi tua hun lai tak in nidang aa kapaipai na lampi te ah ka va pai ciang in khut dawh ngen a om ka huat mahmah te ka va mu kik hi tua ciang in ka din mun ka ki phawk pan hi tua zawh a sawt lo in ka nek ding hong om nawn lo aa vengleh pam ah ka tai na ding ka thei kei hi ki thawi in khua sung ah haksa pipi in kapai khia hi khuasung ka tunciang in mi ninpaih na ninbung sung ah an khing ki pai a hoih laite la in ka nek hong kul hi a sawt ciang in ciah leng pai kik haksa a hih man in ninbung gei ah giaksuak in nin ki pai ding a om ciang an khing a om leh na paih ding te uh kei hong pia in ci in nin bua te kiang ah huh na ka ngen hi nin bua pa in an lim hongpia in hih nin bung gei ah na lum nawn kei in deih kei ung ci in kam hong vai khak hi tua ciang in aw ci in mundang ah ki tuah in lam gei ah ka lup kawm in ka mai ah kuang neu khat koih in mite kiang ah sum ka ngen hi ka sum nget laitak in ka ngaihsut na tampi hong na mahmah hi tua hun laitak in sum hongpia te ka etet ciang in mi thupi leh mi nuam sa te in sum hong pia tuan lo uh hi Pitek putek mi zawng khak te bek mah in sum hong piapia uh hi kum2 sung mi kiang ah sum ka ngen aa ka ngah zahzah ka nek valteng ka khol hi tua ka kholteng tawh van neu nono lei in lam gei ah tut sa in van zuak kawm khut dawh ngen kawm in ka om hi ni khat pasal no khat in Pa aw nang bang ut na hiam hong ci hi tua lai tak in ka ut om lo in mici mawhte huh pan pih nuam ing ka cih ding lo buang bang mah ka thei kei hi ka ci hi tua leh kei inn ah hong ciah in na pan pih nop mite a panpih zong ding in kongpan pih ding hi hong ci aa kei na inn aa om ding in ki lawm kei ning ka ci hi tua leh ci in sum tul10 hong pia hi kei zong sang ngampah lo in talval aw na zat na ding kei sang tamzaw in teh ci in ka gen hi hongpia teitei in kei zong ka lung gulh na bang un a sem ka hihi hong ci hi...
Hih mi genthei te ka muh ciang in kadam lai aa mi ka hehpih theih loh na leh mi hehpih huai kasak theih lo na te ka hatsat hun ciang a phawk kha pan ka hihi hong ci hi hih harman in hih bang thu hong gen ciang in leitung ah hatsat na i tuahma in mite haksat nate thei hetlo aa kaom lai in kasep ding bang cih a ngaih sun lo mi a hehpih het lo ka hih man in haksat na i theih ma in mi hehpih theih na lungsim neih huai hi hong ci hi...
Hih kam mal ka zakciang in ka nuntak na sung ah lampi khua vaktam pi hong lak khia kammal nuntak na tampi ka mu thei pan hi.

Lungsim

Kalung tang a nat mahmah na ka sinthu.....
Mibang in ka ciim lohman in.....
Mibang in kaneih lohman in.....
Mibang in kasep theihloh man in...
Mibang in kaki cinloh man in....
Mibang in ka hoihloh man in....
Mibang in ka thusiam loh man in....
Midan ka hih zawhloh man in...
Leitung ah it na koi ah om hiam ci in na zong khahiam?
Banghang in hih it na zong kha zenzen na hiam?
Itna a zong kawikawi te It na kician a nei lo te i hi kha zaw ding hi....
Mi khat ii Itna lam en in i om hunlai tak in ama hong Itna kan masak kulding maw cih ka lungsim hong vut mahmah thu ka theihbang in hong at nuam ka hi zaw hi.
Ka It ka ngaihkhat in kei It bang aa hong It zawh kei leh kei a it zolo ka hi kei aa a man kei hong It lo cih ka thei hi..
Kei It bangin hong It hi leh kasia pen zongin ka haipen zongin kamawl penzong in ka nei kei pen zongin hong It na kiam loding hi....
Leitung ah Na it na ngaih khat tawh nungta khawmding in na ki ngaihsut laitak in namai ah bang tuakding cih na thei kei hi zong na ngaihsun kei kha mahding hi
A hizong in It ding leh ngaihding khentel theih na i nei thei hi tuate sung ah thu tuamtuam thusia lasia paulap zon napen It na nei lo i hih man in thusia lasia te in hong lungkia sak in hong lausak hi..
Mikhem peuh in hong it na leh hong ngaih napen ki bang ding in lam et ding hi het lo hi....
Pawl khat in naci nasa hong iplah manleh napil na nasiam nate hong deihman in hong ngai om ding hi...
It na leh Ngaih na pen ki bang lo hi ngai cih pen lungsim deihna hi zaw aa It napen lungsim sung ah neihna hi It na leh Ngaih na a ki gawmciang in kikhual na ki hehpih theihna in hong nung zuih hi...
Mi tung ah It na lam en in hong it zokei hong ngaizo kei cih tawhlung kiatding hi lohi
Itna zonding hi lo aa zatding a hihi nalawm nu nalawmpa tung ah a man hong it keilua hong khualkei lua na cih khakleh nakhial mahmah ding hi it napen lam et ding hi lo aa Itna en i neihphot a kul a hihi...
Nang na it phot kul hi na itna nalah kul hi tua lo in hong it hong ngai kei cih ding hi lo hi ei te in Itna i neih phot kei leh It na hoih na a mulo ding mah i hi kha zawding hi...
Tuhun ciang in tungtham cileh sa tawh it leh ngaih ding ki zong ta hi hih hun ah Mel leh duang pilna siamna nei khat pen...itna sang in ki muanbawl zaw thei hi tung tham te ki en lehang a it huailo a ngaih huailo mitampi mah om ding hi tampi zong ngaih sut kullo hi mel leh sa pilna mite ettheih leh sumleh painei te in hong it ing hong ngai ing hong ci zenzen leh a mai a ding ngaihsut ding tam nawnlo kha mah ding hi leitung nate ki cing khin hiven a hi zong in hih thutawh bang hun ciang kibuai hiam?
A ki khel theihloh hun leh a hun a cin khit ciang in ki Itna leh ki ngaihna inn kuansung vai tuamtuam buaitheih na cihte pen tungtham ki muan na leh ki iplah na tawh ki zop na sung ah nupa Inn kuan sung buai na piang thei hi...
Tu hun ciang in tua nu tua pa pil mahmah napi a Inn kuansung vuah buaiden cih kiaukiau pawl khat ki om thei hi Nupa kimlai ki ak gualkhen cih dan khawng ki om thei hi hih bang mite in a cil in It na tawh ki zong lo uh aa Pilna siamna neihleh lamtawh na ki zong na ki ip lah kha uh a hih man in a kipkholo ding mah a hihi...
Itna nei taktak leng ki thuak zo hi
Itna nei taktak leng ki maisak zo hi
Itna nei taktak leng ki khualzo hi
Itna nei taktak leng asia penzong ki hoih laakzo hi
Itna nei taktak leng paulap ding tawmhi
Itna nei taktak leng ki mawhsak na tawmhi.....
Itna nei kei lehang paulap ding tam semsem hi
Itna nei kei lehang ki mawhsak nading tam tektek hi
Itna nei kei semsem le hang ki thuakzawh lohna pan galdong hong tun thei zaw lai hi...
Hong it hong ngai ding cih zonding hi lo aa...
Itna neih masak a kul a hihi....
A hi zong in mi i it theihloh leh i ngaih theih ngiat loh pawlkhat om hi...
Tuate pen ki lam etsak ding hilo pah hi
Kizop na tamsak lohding hi pah hi
Ki zomzom napi it thei locih pen nang khialh na a hihi...
Ei ki diksak lua leng ki mawh zaw thei hi...
Tomkimcing ci ni lungdam

Sunday, October 11, 2015

Inn kuan nuam i cih te

Inn kuan hoih cihpen kizah tak na leh ki thupi bawlna pan inn kuan hoih hongpiang khia theipan hi...
Inn kuan lutang in Pate a hihi Pate in Inn kuansung koi cih siangthosak theiding koici bang in kilem na ki it na bawlthei dingcihpen ngaihsut pian mah a kul a hihi...
Numei pawlkhat in Inn kuan nuamleh nuntak khuasak zia khentel theilo uh hi Inn kuan nuamding cih ciang in Na pasal a mel hoihding cih lam etna a neitam pi om hi Nu mei te in Pasal a deihdan uhpen a mahsang in a tunsang zaw ding a tha hoih ding pilna siam na neiding sumleh pai patau hetlo hi ding cih pen lam en den uh hi mel lehsa cileh sa tawh i et luatciang in duangleh mel hi aa alungsim ki ngaihsun nawnlo in Nupa in a om khiatciang un lungsim puakzia ki thei panpan uh a hih man in Nupa kal buaina tuamtuam hong piang pah letlet thei hi....
Pasal khat aa ding in Innkuan hoih leh Inn kuan nuamsuah theihna ding in It na khualna neih a kul a hihi....
Mun khat ah Innkuan khat in an a nek ka mukha hi hih Inn kuante pen ka etet ciang in Innkuan nuam leh Innkuan ki it tatak a hih lam kamukhia theipan hi hih Innkuan te in A tekpa leh a teknu tawh a hi uh aa ata uh a lianpen Numei a hihi..
Ata nu lianpen uh sangkhat neipan a hihi asang te aki peng hi citciat hi ata uh akipeng hi in a sangnei pen zong gollua nai hetlo hi apa in asang neipen an hongpia hi ata nu ut het lo in a kamdawh nuam mahmah lo hi a hi zong in taivet lo in kamkhumtak in a tanu hopih in no ciauciau hi a annek ma un a tate uh an hongpia masa se uh hi a nu in ata te an hongpia in khat a piaklai tak in khat hong kap hi tua a kapciang in ateknu in hong huh hi atek nupen tekmahmah ta in zong nuamhuai gawp hetnawn lo hi a hi zong in a mo in muang mahmah hi hih te inn kuan kamuh ciang in innkuan ki it hi dan inn kuan hoih hi dan a hi vemaw ci in kalungsim honglawng kha mahmah uh hi....
Innkuan sungthupi sakding pen Innkuan lutang Pate in Nu leh Pa a hi aa Zi leh ta a hi zong in a it mahmah te inn kuansung ah haksat na a om hang in ki it na khokhin a hih man in lungmuan na a om pan a hih lam ka phawk semsem hi
Pasal te in Zi it bawl in NulehPa zahtak bawl limlim le hang na zi in nang hong tawngma sa tuanlo ding hi na Nu na Pa na zah takbawl nakleh na zi in hongsim mawh masa hetlo pah ding hi Zi leh Nu leh Pa deidan in na it bawl khak leh na Zi in zong hongdeidan pahding hi Zi te It ding leh muanbawl ding thupi kasa semsem hi Nu leh Pa zahtak bawlna in nang hong it bang in na Zi hong it ding Nu leh pa a hihi Na Nu a hi a na Pa a hi zong in nazah takbawl kei leh Na zi in hongzah taksak masa het lo ding a in kuan ki thutuah na hong tawm mahmah ding hi...
A kisam penpen mel lehsa hi masa lo hi hong it zo ding hong khualzoding zi leh ta zonsawm in nang hongkhual ding zon ding hi napi aa ei mahmah i khualding zi leh pasal zon ding a hihi.....
Zi leh Pasal cih khitnungsang ki it ki khualding mah a thupi pen a hihi Pasal khat in Zi a it mahmah kul aa akhual mahmah kul hi na zi na khual bang in a man zong hong it hongkhual ding hi....
Hih it na khualna i neihnak leh Inn kuan nuam Inn kuan hoih i hih theipan ding hi..
Haksat na tampi i neiphial zong in ki it diamdiam tak aa a om bangbang nek khop liailiai napen inn kuan nuampen te i hihi
Mehlim pen an limpen i nephial zong in it na ki khualna taktak a om kei leh Inn kuan nuam i hi ngeikei ding hi...
Mel leh sa et lawmlua tase keileh hong it ding hong khualding Zi Pasal i neihtheih ding ngaihsut huai hi It na i cihpen zonding hi zenzen lo aa It na khual na i neihnak leh zonzon kul lo aa ei it bang ei khualbang mah aa hong ki khual hong ki it ding bek na hi zaw hi..
Pasal lungsim hoih zon ding maw Nu mei lungsim hoih zon ding maw....
Hima sa kei nang na it aa na khual zawh ding a thupi masa hi zaw hi na it mahmah leh na khual mahmah lam na Zi na Pasal in a theih nak leh nang hong khual hong it ding hi zawmawk hi melhoih tha hoih pilna nei te in hong khual hong it ding hi tuan lo hi nang na it bawl a na khual bawl leh hong it hong khual ding a hih lam phawk in mel leh pil na sum lehpai bek en kha i hih leh hih mel leh sum leh pai te ii nasep na hong kiamding aa it na hong kiam zaw kha ding hi tua hi aa mel leh sa picing pilna sumleh pai te tawh Zi leh Pasal zon ding a hih loh lam ka muh na hong at khia ka hihi manpen in teh cih na hi tuankei a hi zong in na Zi It bawl le cin Innkuan sung lutang na hih mah bang in a lutang in It na khual na a neih man in Zi leh Tek leh ta tetung ah it na khualna hongluang khia pan ding a hihi...

Nongsim sak man in lungdam
Tg-Muangpu

Saturday, October 10, 2015

Lungsim ngaih sut puakzia

1.I gi na kei zong in nang thupi si cia hong ki ci leh nuam ki sa hi.
-Mi hing te ki hoih nuam tek na'pin a hoih kim ding hak sa.

2.Pil kei ta leng pil sicia hong ki cih nuam zaw veve hi.
-Pil na ki deih tek a mikim pil khin lo hi.

3.Hong ki zah tak bawl leh nuam ki sa a.
-A zah tak huai ding mi hak sa hi.

4.Mi khem peuh i dik nuam tek aa.
-A dik zo den ki om tuan lo hi.

5.Zawn na sang in hauh na ki deih zaw a.
-Mi khem peuh hau kim lo hi.

6.Mi ci tak hong ki cih ding i ut aa.
-A ci tak zo den ki om lo hi.

7.Hong ki pi muh leh i ut aa.
-Pi muh theih a om na ding hak sa hi.

8.A khial nuam kua mah ki om lo aa.
-A khial lo kua mah om lo hi.

9.Thu hoih i deih man in
-Thu hoih mah bawl sawm ding hoih hi.

10.Hong ki pi muh ding i deih man in.
-Mi muh na ah ki niam khiat tak a nasep kul hi.

Thursday, October 8, 2015

Van gik lua sa ken

1. Mi dangte mai-ah na om ciangin lampi khak pa/nu hi
loin lampi hon sak pa/nu na hih ding hanciam in.
2. Gualzawhna pen a hun leh a mun cihte tungah kinga lo
hi. Na nasepna peuhah midangte etteh tak ding le mite
muan theih ding dong a na hanciam tawntung nak leh
gualzawh na in hong taisan ngei lo ding hi.
3. Tuahsia lawmlawm sing ee ci-in guallel kisa-in na om
kha hiam? Tuahsia na kisakna, guallel na kisaknate
tungtawn pan na ngah khak thu theihnate pen na mai lam a
dingin gual zawhna hi gige hi. Lungkia het loin, haksatnate
phu velvel lel in.
4. Mite' hong gensiat hong nehpik ding lau kha het kei in.
Nang lungsim singtho lam nang leh nang na kitel nak leh
nasep ding zom toto lel in. Na lampi tungah hong hawk
lawklawk ui khempeuh na buaipih khak leh na ngim na
tupna tung zo lo ding hi teh.
5. Gu nei ganhing, Kii nei ganhing gilote leh a sia a pha
ngaihsut gina mel nei lo mihingte tawh kigam lat sawm in.
Tuate pawl in, na khitui luanna ding bek piang sak lel ding
uh hi.
6. Mi duhhop huaiham lua, thu khat peuh a um baih
pahpah, mi hehpih lua baih kha pahpah cihte pawl na hih
khak leh kidawm in. Tua bang mite pen leitungah khem a
tuak mun pente a hi uh hi.
7. Na ngim, na tup bangin hong pian loh sim in, na-ut
peuhin om gawp kha kei in. Mihing a na pian khiat
nungsang, manpha tak mahin nuntak siam ding hanciam
kikkik in.
8. Na nuntakna meivak a tangsak na hih nop leh piak
khiatna hanciam in. Ngahna ah lungdamna a om sam hang
in, piakkhiatna ah lungdamna pen sawt vei kimang zawin
lungnopna kician piang sak hi.
9. Nang nopsak na ding bek tawh midangte khitui luang sak
kha het kei in. A hoih loh lam thei gegu napi, tawmvei
nopsak na ding lunggulh manin na khat peuh nasep giap
khak leh khantawn guh natna lungzinna suak kha thei ding
hi. Kidawm in.
10. Na maitai sak in, nuih mai le cin Gualzawhna ding,
Lungdamna dingin kahlei khat hong suak kha ding hi. Na
dah hun, na lungkham hun nangawnin kimaitai sak zo na hih
leh mi picing taktak na hi ding hi.
"Lungkham sinkhamna, thusia lasiate tungah kinga kha
ken, Pasian hong piak thu theih siamna, ngaihsut siamnate
na nuntak na ki-uk sak den in."

Saturday, September 19, 2015

Numei te lungsim tawng nathei nuam hia?

Numeite' lungsim tawngh
na thei nuam hia?
Numeite' lungsim tawngh na thei
nuam hia? Anuai aa lai nasim
suak in..
1) Tehkak kei in!
" Ama' zi in innkuan sung thu
bangzah vaan zo aa, a papi
tungah bangzah in thusiam aa"
cih khawng tawh na zi pen
midang' zi tawh tehkak ngei kei
in.! Na zi tawh na omkhop
theihna hunhoih hunpha pen
adang bangmah tawh tehkak
theihloh a manpha mahmah khat
ahi hi. Na zi aw nisim in na zakna
pen midang khat ii aw sangin kam
khum penpen zaw ahi hi.
2) Awlmawh loin om ke'n!
Numeite' lungsim ngaihsuntna
pen hih baih lua mahmah hi. A
lawmngaih khat tawh kisai thu le
la ahih nakleh zong aleh lamin la
pah mawk uh hi. Nuak baih, haza
baih cih khatin om uh hi.
Hamsatna na tuah tak ciang ama
tungah genin na nihun kikum
khawm mainawt khawm hamtang
di kisamh hi. A thaneem hun tak
ciang zong a khut khauh takin len
di-in itna hu tawh thapia thei di hi
hangh. Nasem vai na kuankhiat
ma-in tuithe bangin namh photin
lenkhiat san hamtang di hiteh.
Tuh mah bangin inn na tun kik
ciangin zong na tunkik lam kawi
hamtang di hiteh. Hih bang dan
aa ahamsalo i bawlna i sepna
hangin numeite in a khantawn un
lungkiim mahmah aa zong maitai
uh hi.
3) Na maitang kilangh sak kei in!
Numei khat maigumna
hansuahna maitang tawh a en, a
sal pasal khat pen a etlawm lo
mahmah khat ahi hi. Ei apualam
ah sum le paai zongin man ngeilo
zah dongin i om mah bangin
numei na zi zong inn na asep
teng, naucin naukep puansawp
anhuan teng tawh man kisa ngei
mahmahlo ahih lam phawk den
in. Ka nung pan ka kisap
khempeuh hong hun hong vaan
pih khat om ahihman ken apua ah
sum le paai nuamtakaa zong thei
kahi ve maw cih phawk gige in.
Nasepna pan na ciah kik tak
ciangin zong "nupi nagim na? na
tawl na?" "Gim kang e, tawl
kang e nang sum zong aa kong
puapial kha nang hoh e tawl
zawlo di na hia" cih kammal
kithukh kikna pen zozu ningtui i
dawn sangin khum zawlai di hi.
4) Kidem hi.
Pasalte nasem kidem, neih le
lamh vang kidem in aom mah
bangun numeite zong atate uh a
di-in milak ah kidemna khatmah
na nei uh hi. Tuaih manin milak
khawngah na zi pen hap,tai cih
khawng aa na omdi pen kidawm
mahmah in. Numei dangte ii
hazat zah dong liangh di'nah na
zi pen ngekbawl pibawl sawm
mahmah in. Numei pilvaang khat
ahih nakleh amah zong mi' mai-
ah nang pen vang ong pianuam
mahmah in ong thupi bawl
mahmah kik pah di hi.
5) Mit tawh en thei
Pasalte in numei meelhoih mu uh
leh a et gaakgaak mah bangun,
numeite in zong pasal meelhoih a
muh uhciang en thei uh hi. Hih
pen i hazatnop, i hehnop pong
mawk hang numei khat in pasal
meelhoih a et leh pasal khat in
numei meelhoih khat i etna
lungsim pen ginalo zaw hamtang
hi. Numeite'n a mit uhtawh na
khat peuhpeuh a hoihna a et uh
ciangin lungsim tawngh lungsim
thukpi tak ngaihsutna tawh enlo
uh hi. ( hoih acihleh hoih asa hi aa, a
puatham bek hi. pasalte bangin lungsim
sunmang khawng tai sakdaudau cihbang
hilo hi. cihnopna ah pasal pawl khat pen
hua tawh kithuah lengin tua ci di aa, a form
tuci aa cih zah dong ciang ngaihsun toto
kha thei mawk uh hi. )
6) Sat kei in!႔/ Na khutlum nga kei
in!
Numei khat a vel, a sat, khutlum
a nga pasal khat pen leitungah a
zumhuai penpen gamtatna ahi hi.
Na ngaih takpi leh khat le khat
kizahtakna aom kul hi. Na ngaih
takpi keileh bel nang le nang na
lungtang ki dongh kik in. Amah ka
lungkiim saksuak zo diam? A
zenzen in a lungnop na di'n na
koisuak zawh kei di aa leh humcip
kenla, khahkhia lel in! Suaktakna
pia zaw in...!!@
7) Dik in.
Numei khat bangzah ta'n
pilvaang mah tase leh pasal khat
ii makaihna thu vaihawmna khat
pen thupi sak zaw hamtang hi. Tu
mah hileh kei adi'n muanhuai hi
cih ngaihsun hi. Numeite in
pasalte ii dikna pen cikmah hunin
demzo ngeilo palsak ngam ngeilo
uh hi. A zenzen in numeite ii
dikna pasalte tungah zawhnopna
galhiam khat ahih leh zong
pasalte ii dikna pen numeite adi-
in bomb pi khat ahi hi. Ahi tazong
numeite pen apianpih uh nupi
lungsim pen nei uh ahih manun
koikoi i pai zongin muanlohna ata
khat bangin ong ngaihsut theihna
uh pen heh nadi thangpaih nadi
hilo zawin, Nu kician khat khaici
ahi gige lam phawk in. Numeite
pen ong telsiam thei mahmah
mah napi uh, hih hihke'n, tuh
hihke'n cih mah ong khamm
nuam sese uh hi. Hih te pen
hansuah thangpaih laklo zawin
dik tak aa i santheih di kisamh hi.
8) Innkuan in a khatna
Pasalte in nasep mawhpua uh hi.
Nasep picin zawh nadi-in gamtat
hoih kul hi. Nasepna sungah
lungnop nadi-in sal tanna tawh
nasem bang aa i ngaihsut khak
nadi'n ngaihsut kul hi. Na i sepna
pen innkuan sung adi, nek le
dawn adi ahi tazong zi tawh ta
tawh nopsak khop nadi hun zong
pia zelzel in.
9) Sunghnu cih zongh Nu le pa
mah ahi hi.
Na zi na ngaih mah bangin a nu
zong na ngaihsak na itsak kul hi.
Na lungsim sungah aw... hih pen
ka pianna ka nu mah hikhong veh
ee cih vom in. Na sunghnu na nu
mah bangin na neih zawh leh
amah'n zong a ta khat mah
bangin ong ngaihsun zo pah di hi.
Mihingte teek tetek haam tetek
lengin naupang lungsim kipua aa,
a teek tetek na sunghnu pen
naupang khat bangin na kep na
khoih zawh di hanciam inla, vaak
in. A lungnop nadi'n bawl in.
Limlangh khat a bawl bangin na
suanlekhatte ii etteh theih di'n
Uhaam te koici kep di cih lamlak
khol in. Tuh hileh nikhat ni ciang
nang zong ong kizahtak ong
kilimbawl pah di hi.
10) Citakna, Upna, Mawhmaina,
Telsiamna
Mihing nih(2) kigawmkhop nadi-
in hihte kisamh mahmah hi. Vai
khempeuh kikumkhawm di, cih
pongmawk hang khat veivei a
piang theilo munte ah a diktat
zuau zong ki zangh thei veve hi.
Buaina hamsatna khat peuhpeuh
aom ciang na zi namawhsak di na
ngaihsut masak sang athuk adai
cih ngaihsun masa inla, na zi ii
thuak di dinmun kiukhat bek
khual zel in. Nang in ama'
ngaihpen na hih mah bangin
thapia in. Maisak in. Telsiamin.

Friday, August 14, 2015

Zuanding mimbang kei pian aw nasang

Zuang ding mimbang kei pian nalua sa’ng,
Khattang lungzuang sawlbang hei,
Lempih gual toh tanbang kimlo,
Kei zuan hongnem in ngaih aw.

Na vang kongngaihna thu,
Mabang kong pat ding zaw,
Sinlai zin bang lingkha zel ee;
Tung sunni hongtum a,
Lungzuan muikhua hong zing,
Ngaihno tongdam san loh,
Cikciang na kungtung ah kong bang diam?

Nang ngilh ni om diam ngaihno aw,
Suihlungzuan gal in dong veng;
Lenpih gual toh holung kikum in,
Laitual nong lengta uh maw?

Na tun leh zua a sinthu lelte,
Ka sinlung ah thamden hi;
Siamsil khaubang sutsiam sam leng maw,
Na tun leh zua’n khenlou ding.

Thursday, August 6, 2015

Huiva bang lengleng

Sanggah albang ka dah na, Gah liang mimbang ka thum na... Kah tam ka lawh na zaila hong awi ning ee.. Lai natna tongdam nemno, kua sing pan hong leng ding hiam... Hai bang nangak den ning ee Topa aw ( Aw Topa ) Nau bangka kah na luankhin Hui bang ka mau na zaila Cik ciang meei bang theng ding hiam Lai lungmuan na hong guan aw.( Aw Topa ) ( Hong guan aw.) Cho: Lung kim na om thei lo, Lai lungzuang ka lung gel na Huiva bang lengleng ve aw lailung gel na Khawl na ding mun kip nei lo a ka lung sim Na siang nunnuam khawl sak aw... Ka sunmang lai lung gel na, Topa nang deih lam hi hen.. Ka lungsimleh ka laukha, Nasiang om hen Hauh nop na lungsim gim na, Min than nop na lung buai na Lei lung kham na in hong buai sak zel hi..( Aw topa..) Sun sawt ngaih tam kasial na Zansawt hui bang ka mau na Cik ciang meei bang theng ding hiam Lai lung muan nahong guan aw.( Aw Topa..) ( Hong guanaw)