Source: http://www.zogam.com/columnists/j-m-ngul-khan-pau/2291-lungsim-khaatna-panin-suahtakna.html
Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.
Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.
Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.
Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.
Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.
Zomi Nam Ni tawh kisai theih huai
thulaigil tampi nong suahsak/ Luikhiat
>>> man-in khangthak Zomi te adingin thupi
mahmah hi. Zomi Nam Ni hong tun
>>> ciangin Thu kigen na te leh Lai aki khah
te ah Mipi hanciam na hangin Ukpi
>>> te thu neihna abei dan leh Sila neihna,
siah kaihna cihte tua ni hangin abei
>>> dan khatin ki at / ki gen mawk mawk
thei hi. Tua pen ei le ei minam ki
>>> zuakna khatin ka mu-a ki lawm kasa kei
hi.
>>>
>>> Kawlgam suah takna leh Democray
tangthu en kik leng Kawlgam suahtakna pen
>>> Gen Aung San leh Ukpi te thukim na leh
vai hawm na hang bek hi-a, Mipi in
>>> Mangkang te tungah leh Ukpi te tungah
lungpho na/ deih lohna Mualtung gam te
>>> ah ki za kha lo hi. Ukpi ten a Ukna uh
nusia nuam nailo uh hileh/ mipi suah
>>> takna deihsak nailo uh hi leh amau
thuthu hi tuak lua keei hi. Hih
>>> 20.02.1948 Zomi Nam Ni ma 12.02.1947
Union Day /Pinlong thukim na ah letmat
>>> kithuh (Sign) na ah zong Mualtung gam
te pan mi mawkmawk in thuh theih hilo
>>> in Ukna za leh gam a nei te bek in " Ka
Ukna Za uh tuni-a kipan ka khia uhi"
>>> a na ci khin uh hi mawk hi. 20.02.1948
ni Falam khua ah Zomi bup ki muh
>>> khopna pen Suahtakna ngah khin
ihihmanin Zogam ading kimuh masak na
>>> Conference leh "Ukpi te thuneih nate
abei dingin ka thukim mah uhi" cih mipi
>>> thukim pihna alak ni uh hi tuak hi. Tua ni
pen Zomi Nam Ni in ciapteh ding
>>> ki thukim uh ahihmanin tuni dong aki
bawl suak hi ding hi.
>>>
>>> Pu Lian Uk hong lai thuk pen ama
tungah ka theihnop thute hi kei kacih mah
>>> bangin i theihnop taktak pen 20.02.1948
lai-a mipi pen kuateng, bangthu
>>> thupi kigen, Thuciap tehna Meeting
Minutes te bang teng hi-a cih tepawl
>>> athei om hileng sim nop huai mahmah
ding hi, cih kangaih sut manin dotna
>>> hongpiang ahihi.
>>>
>>> Zomi Nam Ni hong tung sial in Burma mi
te' khem athuak Mualtungmite ihih
>>> lam ka phawk aa, Bu Aungsan ii Japan
te tungpan angah gamkek nop lungsim
>>> hangin hibang din mun atung kha i
hihlam hongphawk sak hi. Pu Thawng Za
Khup
>>> Saizang atung kik ciangin khuapih ten
"Pu Khup aw Pinlong ah Sign athuh lo
>>> hi le cin ki ngah lo hiam? cih adot leh Pu
Khup in Sign thuh lo hi leng ka
>>> nuntak na mu kha lo ding hi uh teh" ci-in
dawng kik cih dan in za ngei lai
>>> ing. Mangkang te'n Pu Ukpi te kiang
"Suahtakna na lak khop uh leh Burma mite
>>> khem na thuak ding uhi, na khan toh na
uh ki khai lua lai hi", acih hong
>>> tangtung suak kasa hi. Pu Ukpi ten
Mipibup ading suahtakna adeih luat man-in
>>> Mangkang ten kawlte tawh suahtakna
laak khop loh ding 4 vei bang hong gen
>>> pih hangin na mang lo hi.
>>>
>>> Vaphual unau bangin Mipi te tungah Itna
anei, Vaphual nupa bangin a
>>> Mualtungmipih te tawh thukim khitsa
ciampel nop lohna Lungtang anei Zogam
>>> Ukpi te tungah hong tung ding Zomi
Nam Ni adingin hih kalai tawh zahtak na
>>> leh Pahtawi na ka pia hi.
>>>
>>> Long live Zomi & Zogam',
>>>
>>> Anthony Lian
>>> Frankfurt
Ih khut lambang cipai hiam en dih ni ei guai a nuai aa number ki gual zui in nang a na en kik in
1.Hihlam aapai pen i nuntak nalam pan aa ki zom paisuak hi hih khutlam a omleh nangpen a kampha mahmah ban'ah midang tepahtak naleh nakhempeuh ah a gualzo mina hihi.
2.Hih dan a paipen inn kuanhoih innkuan nuam hithei hi i gennop na ah mihau teta nute tawh kiteng theiding hi.
3.Hihdan aa omleuleupen ngaihsut natawh na abawlthei leh milungsim theibaih te hi .
4.Hihlam danpen lamdang deuhhi mitul khat ah mikhat takhawng bek in nei hi a mahpen lamdang deuh in a ngaihsut nate zong hoih a hih ciang makai khat suakthei hi.
5.hih dan leuleu pen nakhempeuh telthei in ah thuthei baih zawdeuh hi.
6.Hihdan aa paite pen hihdan aa hong om a leh gualzawh nading nai mahmah hi hihlampi pen i gualzawh ding ciang aa hong om khia lampi hi.
7.hih lampi a neite pen gualzo mahmah ding aa, a hanciam na khempeuh a matung aa hongtun kikding a hunta hi.
8.Hih dan lampi hong omleh a genhak mahmah mi hiding hi nalawm ngaih nu na lawm ngaihpa i khutlam ah hihdan hong om leh ki dawm in.
9.Hihdan a om lampi paipen model lam sang a suakthei mi hi ding hi.
10.Hihpen a kampha mahmah a hih ban ah a ma i ngimna te a gualzawh nading in a hanciam mi hi aa zong gualzo pah hi.
vaphual tangthu
Nidang lai in ah Kawlmangpa leh a galkap pawl khat,
kawlgam nitum na lam ahi, Zogam lam gam hong vak to uhhi.
Gamvak koikoi uh a, mun khat a tun ciangin, kawlgam
zanggam ah a muhngei nai loh uh vasa nam khat ahi, vaphual
pi khat, singkung tungkhat ah abu sungah a tui laitak hong
mu kha uhhi.
Kawlmangpa in, tua vaphual pen deihlua ahi man in, a galkap
te kiang, "A hing in hong matsak un," ci in thupia hi. Ahi zong
in a tui laitak vaphualnu in a muh ciang in kilat in, lau a hih
man in, leng khia ding in hong ki thuai hi. Kawlmangpa deih
lua ahih man in, galkap te kiang ah a kapna ding in thupia hi.
Galkap te in zong, vaphualnu pen hong kaplum takpi uhhi.
Tua laitak, a gei ah singkung tung ah atuang laitak aom,
vaphualpa in, a it, a ngaih alawmnu leh a innkuan pen
kawlmang pan hong kaplup sak in, hong suksiat sak a muh
ciangin nuntak na lamet omnawn in nasa lua ahih man in,
vantung lam lengto vingveng in, a sang na mun a tun teh, a
mah leh amah ki kiat bawl in hong kisi sak hi.
Hihbang vasa te khat leh khat ki itna, cihtakna leh sihpih
ngam na kawlmangpa in a muhciang in, thupi sa in, vaphual
pen zanggam ah khoi ding in hong ngaih sun hi. Vaphual bu
sung a et uh leh, vaphual tui tangkhat mu uh hi. Kawlmangpa
in tua vaphualtui pen zanggam ah hong ciah suk pihhi.
Kawlzanggam atun ciang in, tua vaphualtui pen, vatawt tuilai
khat tawh a keuh theih na ding, hong opsak hi. Vatawtpi in
zong, ama tui te tawh kigawm khawm in, ama tui te mah
tawh, a keuh khawm theih na ding hong op aa, a sawt lo in,
vatawt no te tawh kibang in, vaphualno zong hong keuh khia
hi. Tua vaphualno min ding in, Maung Chin (Lawm it) ci in
itna tawh sam uhhi.
Vaphualno zong vatawtno te tawh kithuah in, vatawtpi
nungnung zui in, an leh tui te hong dawn khawm, kimawl
khawm in nuam hong sa mahmah hi. Amah leh amah zong
vatawtno mah in kingaih sun lel hi. Tua zawh, kha khat
khawng hongto pai to aa, a tei zawk deuh uhciang in,
vatawtpi in, vatawtno teng tuipeek sin ding in, bual khat ah,
hong pai pih hi. Vatawtno te tuisung tuak in, tuipeek hong
kisin ziahziah in, tuisung ah hong kimawl ziahziah uh aa,
nuam sa mahmah hi. Ahi zong in, vaphualno tuisung ah
tuipeek ding in hong kithuai in, hong kumsuk ciang in, tuisung
ah hong om thei lo, tui hongpeek thei mahmah lo hi. A mah
leh amah a ki et kik kik leh, vatawtno dang te bang in, a
khepeek a neih loh lam hong kimu khia a, alu suang leh amuk
te zong hong mukhia hi. Amul te aki et leh, vatawtno dang te
bang in kanglo in, a vom lam hong kimu khia pan hi.
Maung Chin zong sanggam vatawt dang te tawh a kilam
danglam hong mukhia a hi man in lungneu mahmah hi.
Sanggam te tawh kibat theih na dingin, amul vom te leikang
hong zut in, a kheme te ah buangnai tawh khepeek ding in
hong pawl hi. Tuabang teng tawh hong omto na pi in, tuipeek
thei tuan lo in sanggam dang te tawh kibang khin zotaktak lo
hi. Vatawtpi in Maung Chin a lungneu lam a muhciang in,
"Maung Chin bangdia lungneu nai hia? Lungkia kei in,
hanciam kik le cin, tuipeek thei lel ding hi teh," ci in va
hanthawn hi. Ahi zong in, Maung Chin in tui cikmah hun in a
peek theih loh lam ding kitel a hih man in,"Pha mawh kei ee,
tui peek sin nawn dah ning," ci in dawng kik hi. Tua ni a kipan
in Maung Chin pen hong lungneu mahmah aa, thu hong ngaih
sun pha mahmah ta hi. Nidang in sanggam pianpih vatawtno
mah kisa in, a sanggam dang te tawh kimawl khawm, anzong
khawm, anne khawm tuidawn khawm in a om lai, agual nop
lai te pen ama ading lamdang pi khat hong suak aa, hong
ngaih sun thei mahmah lo hi.
Tuabang teng tawh lungneu in a om kawm in, nileh kha te
hong bei toto hi. Tua zawh kha thum khawng khat ciang in, a
mu ngei loh thu khat hong piang hi. Ni khat Maung Chin guak,
lungneu in thu ngaihsun in aom laitak, van laizang pan in na
khat hong kiasuk diai diai in, hong nai suksuk aa, a et phat
phat leh, vasapi khat hong suak hi. Tua vasapi pen a gei ah
singkung tung hong tu suk hi. Maung Chin in a et phatphat
leh tua vasapi pen amah tawh a kisun puteek, thu theih tuak
mahmah khat leh, a pil tuak mahmah khat ahih lam hong
mukhia in lunglut mahmah hi.
Vasa puteek in Maung Chin lungkham in om a muh ciang in,
"Hey, naupangno bang ding in lung kham na hi hiam?" ci in
donghi. Maung Chin in, "Pu aw, ka lungneu mahmah hi, ka
sanggam dang te tawh kibang lo in, kei katuam dang pha
deuh hi." ci in dawng kik kawm in," Bang hang in tuipeek thei
lo ka hi hiam?" ci in dong kik hi. Vasa pu in," Kei leh nang
pen cik mah hun in tui ipeek thei ngeikei ding hi. "Ei pen
vantung huihlak ah suakta tak in a leng thei vasa nam te hi
hang, na sanggam vatawt te bang in lei leh tui tung ah agam
ta te hi lo hi hang." Maung Chin in dong leuleu aa,"Tua ahih
leh, bang hang in ka deksuangh pha deuh hiam?" Vasa pu in,"
na dek a suangh na pen khuaktawh nasem nam te cih na hi,"
ci in dawng kik hi. Tua ciangin, " Banghang in ka mulvom a
hihiam?" ci in Maung Chin in dong leuleu hi. "Na mul vom na
pen, tha hat na leh galsiam na lim ahihi," a cih khit teh,
"Naupang aw, na min bang hong ci sap uhhiam?" ci in vasa
pu in dong kik hi. "Maung Chin hi," ci in dawng kik hi. Vasa pu
zong lungnuam het lo ahih man in, a thu piang leh a thutak
teng gen ding khen sat hi.
"Maung Chin cih bang minpen eimin hilo hi, Maung Chin cih
kammal zong ei kam ah omlo hi. Kawlmang pa in nang hong
it man in hongpiak min ahihi. Ei pen vaphual i hi aa, lusuangh
midang te sang agol zawk na in minam lian, kham lukhu a
khu minam cih na hi. Kei pen na Pu Zo Tung ka hi aa, nang
min in Zomi a hihi. Nang pen vatawt na hi kei aa, vatawt
zong na suak ngei kei ding hi. Van tung huih lak ah suakta
tak in aleng thei vaphual na hihi, hong leng to in hih singkung
tung ah konggen nop om lai hi," ci in Pu Zo Tung gen hi.
Maung Chin a kici, Zomi in, "Kei ka leng thei kei hi, zong ka
leng ngei kei hi," a ci hi. Pu Zo Tung in, "Han ciam in hong
leng to in, na leng thei lel ding hi," ci in gen kik hi. Tua ciang
in Zomi zong lengto ding hong kisin in hong hanciam hi. A
leng to ding in a kha hong zap in a hanciam leh leilak pan
khap khat khawng lengto zo hi. Tua ciang in Zomi in,
"Vantung ah ka leng to zo ngei kei ding hi, leilak pan khap
khat bek ka leng to zo hi," ci in gen kik hi. "Lungkia kei in, ka
tu aw, hong leng to in na leng thei lel ding hi," ci leuleu hi.
Zomi zong lengto ding in hong thasan in hong hanciam leuleu
aa, anih vei na in tong khat bang hong leng to zo hi. Athum
vei na khat vei thasan leuleu in hong hanciam leh hong leng
to thei takpi aa, Pu Zo Tung in, "ka gei ah hong tu in, thu
tampi tak kong gen lai ding hi," ci hi. Zomi zong Pu Zo Tung
gei ah hong leng in hong khawl hi. Pu Zo Tung in Zomi
maitang hoihtak in hong en in lungkim mahmah hi. Zomi lam
mai hongngat in, "Ka tupa aw, nangpen Zogam khem peuh
aluah ding, ukpipa na hihi. Napu napa khang a kipan in Zogam
a uk, innpi te, ukpite na hi uhhi. Vasa tui in na om lai in,
kawlmang pan vaphual thupit na a muh ciang in hong deih
mahmah in, na nulepa hong that sak a, nang pen vatawt te
tawh a suak khawm ding in hong bawl hi. Na nulepa sih
kazak ciang in, mun khem peuh ah nang kong zong koikoi aa,
tu in kha sagih pha khin ta hi," ci in Pu Zo Tung in gen hi.
Tua ciang in Zomi in zong, "Pu aw, Zogam na cih koi lai ah
om hiam?" ci in dong kik hi. Ahi zong in, Pu Zo Tung a khazap
kawm in, "Na theihnop leh ka nung hong zui in kong lak ding
hi," ci in vantung lam lengsan to hi. Zomi zong cihna ding thei
vat lo in, a kha hongzap pong mawk kawm in thei lopipi mah
in, a pu nung hong zui hi.
A putu in saklam nitum nalam manawh in hong leng toto
uhhi. Sauvei pi khat a len khit uh ciang in, tui lianpi khat hong
tung uh hi. "Pu, hih bualtui lian pi pen bang ki ci hiam?" ci in
hong dong hi. A pu in, "Ka tu aw, hih pen Gun Khawm ki ci hi,
hih pen Zogam leh kawlgam kikhen na gamgi hi aa, hih pan
alang lam teng khem peuh nang maluah ding gam ahihi," ci in
gen hi. Gun Khawm a tung khit uh ciang in, nitum na lam
hong manawh uh aa, tawlpi khat aleng khit uh ciang in, tuhun
kawlpi khua hong kantan in hong leng to uhhi. "Pu aw, hih
zanglai mun pen bang ki ci hiam?" ci in hong dong leuleu aa,
"Zo zang hi." ci in dawng kik hi. Gullu Mual hong kan to uh
aa, dolsing, limsing golpipi hong mu to hi. Hong leng toto
suak uh aa, mual hong sangto tektek ciang in, neksok paak,
phuitong paak, taaksing kung te hong mu uhhi, Zomi pen
nuam mahmah in a khitui bang hong luang kawm hi.
Tawlkhat hong lengtoh khit uh ciang in, mualsang mahmah
khat hong tung uhhi. Gim a hih man in tua mualtung ah tawl
hong nga uhhi. Tua mual pen tuhun in Thang Mual kici hi.
Thang Mual dawn pan in nisuah na lam hong ensuk uhaa,
Zozang gam teng Gunkhawm dong kizen suk in, zai mahmah
hi. Pu Zo Tung zong lungkim mahmah hi. "Ka tu aw, hih
gamteng na ma ukgam ahihi," ci in gen hi. Thang Mual pan in
nitum na lam hong en to leuleu uh aa, a mong kimu zo lo zah
dong in atam muallian mualpi vive hong mu hi. A et phatphat
uh leh, Thangmual sak deuh mualtung khat ah, paak nam
tuamtuam, phuitong, neisok, unok a kipan pak zihziah in a te
dimdiam mun khat hong mu uhhi. Hoih sa mahmah uh hi.
Tua mun pen tuhun in Tedim Mual ki ci hi. A tawl uh hong
dam ciang in, nitum na lam manawh in hong leng to leuleu uh
aa, Tedim Mual a kan tan khit uh ciang in, gun lianpi khat
hong mu uhhi.
Tua gunlian pi dungzui in, leilu lam hong pai toto uh a, tu hun
Tunzang gam lam, saipi mual lam hong zinto suak uhhi. Saipi
mual te hong khen to in hong leng toto uh a, zang leizau
golpi khat hong mu uhhi. Sauvei pi hong leng khit ciang in,
khua hong mial pian ta a hih man in, singkung tung khat ah
giahphual hong sat uhhi. Khualzin na tawh gim simsim a hih
man in, hongtak in hong ihmu thei uhhi. Ih mut nuam
mahmah in, zingsang zong hong tho baih mahmah uhhi. Zing
khua hong vak pian ciang in a et phatphat uh leh, a giakna
singkung pen, meitei kung na hi a, meitei kung vive a kiim, a
paam ah na dim zihziah hi. Zing an ding hong zong in, a nek
khit uh ciang in, khualzin ding hong ki pan leuleu uhhi. Tu in
ah, nitum na khang lam ahi, tu hun Mizoram lam manawh in
hong lengkhia leuleu uhhi. Mualkuam, lui kuam tampi tak
hong kantan uh a, mual kikal ah luitui luang sialsial te hong
mu ciangin lung hong nuam mahmah hi. Sun laizang pawl
hun acing ciang in, tuhun Aizawl mual ah hong tung in, sun an
nek kawm in tawlhong nga leuleu uhhi.
Tua laimun pan in, nisuah na lam mahnawh in hong kihei kik
khia leuleu uh a, tawlpi khat hong leng khit ciang in, tu hun
tonsim mual hong tung uhhi. Tua lai pan in atawl khat mah
hong leng khit uh ciang in, gunlui khat hong tung uh aa,
dangtaak a hih man kumin, tuidawn ding in hong khawl uhhi.
Tuidawn in tawldam khit ciang in, nisuah na lam manawh in
hong leng phei leuleu uhhi. Tu hun kapteel khua gei pawl a
tun uhciang in, mualtung khat ah paaknam kim, singkung
namkim tawh na kidim in hong mahmah hi. Vasa namkim
zong om a, vasa te in ukpipa Zomi leh Pu Zo Tung hong ciah
a muh uhciang in, lungdam lua kisa in, tualdawn in na om
ngeingai uhhi. Zam leh dak te tum ngeingai uh a, asuk lam
tawh, ato lam tawh, aphei lam tawh vantung ah leng ngeingai
uhhi. Kumpipa hong tung, aci alu dam tahen, kumsawt pi
nungta tahen ci in, kiko ngeingai uhhi. Tua lai mun pen tuhun
in Lennupa kici hi.
Zomi in Lennupa pan in Zogam khempeuh hong ukhi. Thuman
thutak tawh uk a hihman in, ki itna leh ki lem na tawh kidim
in Zogam pen khangto mahmah hi. Gal le sa bang mah omlo
in nuamtak in nungta uh aa, Zogam sung aa om, anung ta
ganhing teng khempeuh in Zomi tung ah siahsum kha khat
khatvei ta pia ciat uhhi. Tua bangin, ni leh kha te hong bei to
a, tua zong kha thum a cing ciang in, ukpipa Zomi in Pu Zo
Tung kiang ah, "Zogam leitaw khang lam, van ding in na vapai
kul ding hi. Tua lai mun ka pha ngei nai kei hi," ci in sawl hi.
Pu Zo Tung zong Zogam khang lam thuvan ding in hong
kithawi in khual hong zin khia pah hi. Hong lengsuksuk aa,
tuhun Khalkha khua pawl atung ciang in, huihpi guahpi nasia
tak in hongtuak ahih man in, khualzin zom suak thei lo in,
tualai mun ah hong khawl hi. Huih le guah thuak gawp ahih
man in, hong ngap lo in, a ci hong na mahmah hi. Tua a hih
ciangin, Pu Zo Tung pen ukpipa Zomi tawh kimu kha nawn lo
in, asih dong in tua lai mun ah hong teng suak hi.
2007 kum in, Zo vaphual en ding in, Zangkong gan hing khawi
na ah ka va en hi. Zo vaphual pen amah guak bek na om in,
lungleng leh tha nem tuak mahmah hi. Amah leh amah a
lentheih lamzong kithei kei leh kilawm hi.
Leitung ah i deihpen leh i utpen hoih isak mahmah khat tawh ki it thei ki ngeithei mahleng lungnuam pending cih kalam en hi,
Melhoih te a koici lamte mel hoih hiam ci in gensawm hi lehang gen cimtheih dingdan hilo hi,
Pawlkhat te a tunsang hi pawlkhat leuleu a tun tom hi pawl khat te lian in thau hi pawl khat te thaneu in gawng uh hi,
Hoihdan pen ki bang lohi lianmahmah in a it huai a hoih sieusiau mah om veve hi neu mahmah napi a it huai a pahtaak huai mah na om veve hi,
Mel leh duangtawh a hoih mahmah om leuleu hi hih a hoih ngiat pawl khatte pen a ci asa uh hoih ngiat hi a khut a khe uh a mit a kam a khut mal naleng in hoih kim in zol heuhiau uh hi'
pawl khat te leuleu a ci a sa a tun sang khollo napi a omdan leh a gamtat zia a luhek zia en'en le hang tuabang teng tawh kipakta in hoih tektek uh hi
Pawlkhat te golvenvan napi a maisuah it huai in pah taak huai mahmah zel hi hih mi hoih khempeuh bel ki it ki ngai tuanlo hi,
Tuabang lak ah abang cite deihpen ngaihsun pen cihpen mihing i deihdan ki bang lo hi'
Mel leh duang lianbek a hoihna tawh en ding cileng bel i deihbang i ngah zawh lohtam mahmah kha ding hi,
Hoih sakna in it na hi a i na pan in ngaih na hi a hi zong in na it khat leh na ngaih khat in nang hongbang ci muh cihthupi mahmah ding hi mel hoih veva pongmawk napi nang hongthusim lo khat va ngai kha le cin na lung gimden lel pah dinghi a ma ngaihsut na zuih kulpah lel ding hi,
Nang hong it thei leh zia leh tongki thei omdan khawldan ki batpih khat zongzo hi lecin na haksat hun na gim hun in tha hongpia pia zo ding hi mi khat hoih mahmah in ka ngaih mahmah hang in a man kei ngaih zah in hong ngaih sunlo in ka ngaih ka phawk na a liat mahmah sam hang a malam pan kei a ding lungnop na leh tha piak na om lo a hih man in ka lungsim na den hi'
Hong ngai te in i kampau te hong kuppih thei in vai hawmna dingte ah tha hongpia in i haksat hunciang in hong vei in hong lung hih mawh tawntung hi'
Hih hun ah mel hoih napi a ngaih sut na gina lo leh a ki liansak mite in a mau ngaihsut na bek deih uh a hih man in vaihaksa pi khat a hihi,
Hoih mahmah napi thu hoih in i deihdan i kibat pihte in hongvan hong it te in ei ngaih dan mah in hong it hong ngai thei hi cih nop na ah it na ngaih na om na pin i nuntak zia ki bang lo lua zi leh pasal dingpen hamsa mahmah ding hi tua a hih man in nang it leh nang hong it ding pen na kantel na zonsiam leh mihampha pen leh minuam sapen na hiding hi,
EI TANGVAL TE THEIH HUAI THU [10] TE;
Pasian in mihing hongbawl cil a ki pan zi nei thei ding leh
pasal nei thei ding, suan leh khak nei ding cih a ma deih na
ahihi. A diak in ei Tangval te-in ih theih ding a ki lawm mah
mah thu nam [10] tawh hong hanthawn leh tha hong pia
nuam ingh. Tangval khat leh khat zong ki bang lo a hih man-
in ih khangno tangval lai mah-in om dan gamtat dan ding ki
dop ki kep a kul thu ahihi. Pa suah ding pen hamsa lo a, a hi
zongin pa cingtaak hih ding pen hamsa mah mah a hih man-
in na tangval mah in ki puah ki kem in la, omdan gamtat dan
hoihtak in ki kem in. Ei tangval te-in ih hoih na dingin hih thu
nam [10] te en suk dih ni.......
Nungak te hong pahtak ding na ut leh hih a nuai a te theih
sawm in;
[1]. Nungak te tawh na ki kholh ciangin a ki sap veva kei
buang leh khoih supsup neh supsup sedah in la, Khut thak pa'
hong ci ding uh a, Opportunity ki khak tan thei hi.
[2]. Nu mei te zahtak bawl in amah a kin bawl leh a thusim
te numei te'n paak ta mah mah uhhi. Hoih tak-in hopih sawm
in.
[3]. A tangsap na te ah na hih theih zah in huh in. Hongsap
leh zong a hunlap-in tun sawm in nang hongmuang mah mah
dinghi.
[4]. A mah hoih na sak nu tawh na ki tuak ciangin nuihmai
hiu hiau den in na mel siatna teng veng dinga, na taangsiat te
zong hong mu-lo tuam dinghi.
[5]. A mah tawh na ki kholh leh zong nuam nasak thu te
mailam ah zong ki muh kik ding na ut zia te genpih zel in.
Tua ni nangsang na ngaklah zaw dinghi.
[6]. Sangkah lai na hih leh pil sawm in nasep nei na hih leh ci
tak in zulh tat ken. A ciim a tei a ci-tak te numei te'n paak ta
uhhi. A hih hangin ki phat vet kei-in.
[7]. Sam sau zial zual cih khawng bil bah peuh bulh liapluap
cih peuh tatoo om nei nai cih khawng numei te'n en thei lo
uhhi.
[8]. Na neih sunsun silh leh ten siangtho sak sitset in la, sam
hiat zil zial kawm in om peuh le cin na mel a hoih luat loh
hangin na mat kah veve dinghi.
[9]. Na ki mai ngap khit ciang zong a khut let ding, kawi
dingleh nap [kiss] ding cih te na ngawn a khuan ngen zel in,
hong muang mah mah ding hi.
[10]. Na ki kholh sim in ciamnuih cih khawng thu tuam tuam
khawng gengen nui saksak le cin a lung uh nuam sa mah
mah ding uh a, hong cimtaak vet lo ding hi.
Tua a hih man-in ei tangval te-in Nungak tawh ki zopdan,
omdan, khawldan, siamna dingin hih thulu nam [10] tawh ki
han thawn sawn hi ni......
A telsiam ding leh a zui siam dingin top'n thupha hong pia
ciat ta hen..............
Hih a nuai a ka gelhte pen Numeite lungsim
sunga om, a kigenkheh lote ahihi..Na sim inla
mangngilh nawn ken maw!!!
1). Kap a ka khitui a luan ciangin kei khelhna
ahileh hiloh nong gen ma in picing takin
hong hehnem masa zaw in.
2). A tawntungin hong phawkden leh hong
ngaiden hisam keng. Nang nong itzah nong
ngaih zah mah in kenzong hong it hong ngai
ka hizaw hi cih mangngilh kei in.
3). Nungak melhoihte na muhnop mahbangin
kenzong tangval melhoihte amu nuam veve ka
hihlam phawk in.
4). Naupang bangin kingeksakin kong
nawngkaisak hun ciangin hehna in la ken la,
na nuamzaw in. Nong thudawn ding ka ut
man hi.
francislamthang5). Mihau leh mi lawhcing na
hih loh hangin phamawh kei. Ahizong
hauhnopna leh lawhcin nopna lungsim nei a
na hanciam ding hong deih ingh.
6). Keizong khawsung ka vak ding ciangin a
hoih leh a etlawm thei bang penin akizem a
kipuah nuam ka hi hi.
7). A melhoihpen, a thacingpen leh a ithuai
pen ka hih sam loh hangin "It huai lua teh,
ngaih huai lua teh, kizemdan siam hong sa
lua ing ngaihno aw" cia nong phat zelzel ding
ka
8). Ka lup ding ciangin sawtvei nong ho nop
kei lezong hong Miss Call hamtang inla, SMS
tawh "Mangpha,,ihmut nuam maw" hong ci
hamtang in. Tua in ka lungsim nosuah sak in,
hong lungkimsak a, ka lungsim sung bek hilo
ka mang nangawn ah ka lung nuam mahmah
hi.
9). Na mel a hoih kei lezong phamawh
peuhmah kei, ahizongin a zahtak kai thei
dingin mi lakah na om teh kizem siam lecin
hong deih ingh.
11). Keizong a heh thei lua hi'ng, a hizongin
hong thumden zo lo ding hi'ng. Tua ahih
manin hong telsiam zelzel thei lecin ka
lungnuam ding hi.
12). Electric lam tawh kisai vante leh innsung
vante a bawl thei dingin kong ummawh hi. Na
bawl theih kei zenzen lezong a kibawlna mun
a thei dingin kong lamen hi. Pasal na hihna
tawh " U aw ken hong muang mahmah ingh."
aci nuam ka hizaw hi.
13). Innsung vanzatte a siat hun ciangin
kenzong ka bawl thei lua hi. Ahizongin nang
nong bawlsak ding lunggulh zaw ingh.
14). Vakna na neih ciangin "Kei tua laiah om
ing, tua laiah pai ding hi'ng" ciin hong theisak
hamtang in. Kiliatsakna leh thu neih nopman
hilo zaw a, na omna khempeuhah lungsim leh
mitkha tawh hong kihel nuam ka hizaw hi. Mi
kampa'n ka zak ciangin numei ka hihna tawh
ka lungsim na mahmah a, ka khasiat suak
baih mahmah hi. Tuabang a pian loh ding ka
deihna hizaw hi.
15). Kei kiang pan Miss Call na muh a, ahih
kei leh i kiho laitak hehin ka phone ka khak
pah zenzen leh hong nuaksuak kei inla, hong
Call kik pah hamtang in maw. Tua hileh nang
kong muanna khang semsem ding hi.
16). Na thau bel phamawh kei zaw in, na
giltui kei hamtang leh maw!!! Tuaciangin kei
sangin gawmzaw kei hamtang lecin!!!
17). Pasal thahoih vetvat,thacing, thagol leh a
hat tuak mahmah khempeuh numeite'n
lunggulh masa gai tuan lo hi ungh. Iplah zaw
tuam tuan lo hi ungh.
18). Lawm ginalo leh sum thangzatte tawh na
kikholh ding hong deih keng, amau mah
banga na gamtat khak ding kong phal loh
man hi.
19). Ka anhuansa na nek ciangin, ne bek ken
la, "Siam tak ciai maw lawm" ciin hong phat
zelzel in maw.
20). Lai lam na siam ding hong deih ingh.
Tua ahih keileh lezong kimawlna, Computer
pilna leh lasak..khat hamtang uk a na siam
ding hong deih ingh. Tuateng lakah khat siam
mahmah inla adangte zong a kilawm zahciang
thei lecin deih lai ingh. A hizong Computer
Games bel na thei vet keizongin phamawh sa
keng.
21). Ka nasep khat pepeuh hong buaipih inla
hong thupi simsak mahmah lecin ka
lungnuam mahmah ding hi.
22). Kiniamkhiat inla, a hizongin kiniamkhiat
cihciangin thu a khensat thei lo leh thunei
thei lo zahdong ciang liangin kiniamkhiat se
dah in maw.
23). An ka huan leh nang kuang sawp dingin
na kiging pah inla. Inn ka phiat leh sual nawt
dingin na kithawi khol pah in. Na sep takpi
leh takpi loh ding bel kei thu hi.
24). Na nasepna ah lawp in nuamsa mahmah
lecin ka nuam mahmah ding hi. Ahizong kei
tawh kikhawl man lo liang leh kei hong
mangngilh lianga na buaipih ding bel hithei
sakeng. Khasia mahmah ding hi'ng.
25). Ih kiten khitciang hong thau gawp
zenzen khaleng ka lungnuam lo dinga, nong it
loh nong ngaih loh khak ding lauhna tawh "
Annek hong kidawm dih ning e" ka cih hun
om ding hi. Tua hun ciangin " Annek kidawm
lecin natna dangin hong buak zaw inteh lawm
aw. Na thau hang na cidam peuhleh hoih zaw
hi. Na thau a na gawng zongin ka zi hiteh,
kong itna kiam tuam ngei lo ding hi" hong ci
hamtang in maw....
Tuabang hi ei numeite lungsim......!!!!!!!
# Francis # Lamthang
Khangno picing khat a i omcing ihphawk i ngaih mah hong om sese.
Khat leh khatbel ki bangkim kholkei thei'in teh a hi zong in it deuh leh ngaih deuh ki neiciat kha in ka um hi.
Itna cihpen lamdang sa mahmah ing Ngaih na cih pen lamdang hi,
Hih ih ki It theihna leh i ki ngaih theihna pen cidam na hi kik leuleu hi,
Lawm ngai thei lo leh it tuam a nei theilo te,pen miki cingkhol lote na hi pian pah lel ding hi,
A cidam khat in mitam pi mu a hoih i sak theih leh i ngaih theih a tuam a hong om pen lamdang kasa hi,
A hoih mahmah mi khatpen kalungsim sungah a hunhun in hong suak khia den hi, a mahtawh ki khawl nuam den ing a hi zong in i om zia i nun takzia ki bang kimlo a khual a tual ah ki vak koikoi in i om na ki bang kim thei khol lo hi a hi zong in a mah ka phawkden a ka ngai mahmah hi'
A makiang ah zong hong ngai ing kaci thei zel hi hoih hong sa ing kaci thei zel hi hih ka Itna leh ka ngaihna te ka genmun ciang in a manzong ciamnuih peuh tawh hongdawng theizel mah hi,
A hizongin ken ka It takpi a ka Ngaih takpi hi, it na ngaihna pen ki hem gengen sang in ki siang gen pahpah leng a ngaite a ding in i thuakdan nuamtuam mahmah aa'
A hizong in i ngaihte'n ei kiang ah hongdawn kik nading pen i zak kik ding haksa mahmah hi mitam pi in ei tung ah it na hong genleh i ngaihsut na ki lamdang in mihing ih hih mahbang in tawmbang kimuan na kivom tekding hi,
A hizong in ki muan na pen a hunciang khat om in (taam-hun) nei mawk hi i paalhun pen kum15 sung ciang khawngbek hi lehki lawmhi pawlkhat te a khangno lai un a ut dandan nu ngak a hizong tangval a hi zongin ngah zo huaizo mahmah napi a khangno hun Iplah leh (Paal aam) lua uh a hih man in ki ngaihpih leh ki itpih ding zonglo uh a gualnop na tawh a hun uh hongzangzang uh aa'
Hih hunpen a nop mahmah leh i thahat laitak a hih man in huntom nosung in hong bei denden lel hi
hih hun ah ki it na cihtak na i neihding kisamhi mi hoih khat na hih na leh vang naneih laitak in belnuam sakha mah ni teh a hun hong kiakia in nitum kuanbang in i hoihna i tha hatna te hong kiamkiam ding cih phawk ding ki sam hi'
Cihtak na i neihleh lawmhoih ki nei in a hoih in zong hong ki mupah lel hi,
Cihtak na neilo hoih mahmah vaangnei mahmah napi ei zong kidik saknuam mahmah napi hang in ih cihtak lohna pan'in i paal lai i tha hat na a kiampian ciang mite in zong hong neumuh in ei i ki diksak nop hang in hong ki nawl khinpianpian ta ding hi lel mawk hi'
A hizong in i It khat i ngaih khat pen ki it ki phawktawn tung a ki ngai ngaungau ki phawkphawk sam hi
Ahi zong in i ngaih na leh i it na pen hongsan siam loin hong ciamnuih bawl zel na pan in i lam et na tampi kiam zo leuleu hi,
Itna leh ngaih na ki kal ah tha ki piak kul hi it na ki lah zelzel kul hi hih in hong maitai sak in cidam na in ki nei hi'
Nupa ki lem lo te pen cidam den lo uh hi Pasal sang in Nu mei in thuak zaw hi a Pasal a khel mahmah numei pen lungkham den a hih man in kiamkiam lel hi a hih zawh leh a mah thusiam tawp a a Pasal a mai et zawh kei leh a lung a noptheih nading lampi a omlo a hi mai hi,
Nu mei te ngaih na a liat mahmah sang in Pasal te ngaih na lian zaw leh khual zaw dawm zaw hamtang hi'
Pasal ngai khol lo a nu mei in hoih sa ngai kee in ki tenpih cih khawng pen lampi man khollo khat na hi gige hi a ma ngaih a hih man in a mai et det kul hi a zol det kulding hi lung kimsak det kulding hi hih pen a let zawh kei leh a lung gim mamah numei a suak a hi lel hi'
A hi zong in i khangno hun sung zatsiam in zonsiam ding ki sam hi ei hong it hong ngai it na kikim ding pen tampi omhi, hi'napi in lamdawt ki tawn lua ta in neih lehlam pilna siamna sumleh pai tawh i kalsuan ciang in it na sang a lianzaw i masuan pilna sum lehpai in i mel hong hoih sakden lohi ih ki it na honglen kipden lo hi hih hunciang in i lampi ei leh ei sialna lampi ah ki pai hi veve a hak sa tak a kalsuan mah a kul hong suak hi.
Tua a hih man in it na sung ah ki pumkhat na itna sung ah ki khual na a om den Pasian kiang ah ki ap in It leh ngaih zonsiam ngaih sutsiam ding ki sam mahmah hi leitung ah.
**ITNA NEI LENG..**
-Itna nei leng..Melhoih sak zo aa...
Mel a hoih zg in Itna nei kei leng..ki mudah baih hi.
-Itna nei leng..Kisem zo aa...
Ih sep zwh dg hg in Itna ih neih kei leh a twp dong
kisem nuam lo hi.
-Itna nei leng..Thuakzawh na kinei aa,
Itna omkei leh ki Muneu baih se hi.
-Itna nei leng..Kipia khia ngam aa...
Ih piak khiat hg in Itna hikhin lo thei hi.
-Itna nei leng..Kingai den thei aa..
A ngai bek hi leng..ki Mangngilh pah hi.
-Itna nei leng..ih Lungkim den aa...
Ih lungkim hg in Itna nei kei leng..swt ki mang lo hi.
-Itna nei leng..A hoih lam in kimu thei aa...
Itna nei kei leng a hoih pp zg a sia lam in ki la thei hi.
-Itna nei leng.. Ih lung nuam baih aa..
Itna nei kei leng.. ih lung Kham den hi.
-Itna in ih khua og lum sak thei aa...
Itna nei kei leng ih khua ul baih phadeuh se hi.
-Itna in Upna,Lam et na sang in thupi zaw aa...
Upna,lam et na ih neih hg in Itna ih neih kei leh
Amawk na hi.(1Korin 13:13)
“ LO ZONG KHIAL LENG KUM KHAT KI ZAWN
LAWH AA, ZI ZAWNG KHIAL LENG KHAN TAWN”
KI CI EI ZO PAUNAK
1.nu leh pa ong deih sak te teel zaw ding maw? ei
Ngaih ngait teel zaw di?
Nu le pa thumang a nah lawh peek a cih bangin nu
le pa awi tawh ki teng le cin hoih pen ding hi. Nu
le pa awi tawh ki teng leng innkuan sung nuam
ban ah lei tungah khan sau ding ci lai hi
(Exo20:12).
2. Ei sang in U zaw maw? Nau zaw koi teel zaw
di?
ciamnuih leh cih tak a ki zang, “ A guh peh ding hi
kei” ii cih tei hang a u zaw zi pen hoih lo zaw hi.
Numei u zaw ahih leh cidamana ki kim lohna
hangin nupa kalah ki kam tamna piang thei hi. Tua
ahih manin, zi ding pen kum 2,3 bang nau zaw leh
hoih zaw hi.
3.Mel hoih tebek teel zaw ding maw?
Khang lui ten, Melhoih ning tui kidawn thei lo a cih
mah bangin melhoihna sang lungsim hoih thupi
zaw hi. Pua tham mel hoihna, ki zepna sang
lungsim Topan deih zaw hi (Ipet3:3-5), lungsim
siangtho va bang pil na ci hi.
4. Pil na nei te bek teel maw?
Nang tungah ki ngasa pen ing. Eg. M.A khat in lai
tan nei lo zi hong la leh lamdang hong ki sa ding
hi. Zi cih pen haksat na mun leh nopna ah hong
huh thei den ding thu pi mahmah hi. Eg. Na ci na
lu khat na leh zatui neng bang neng khat
peuhpeuh ah lai thei zek ki sam ding hi. Na zi pen
midang sang na muan zawk ahih kul hi. Laitan nei
lo khat in ZI degree nei khat tawh hong ki teng leh
lamdang ki sa leuleu hi. Nang tungah ki nga sa
zaw ing.
5.Ei ngaih te maw? Ong ngai te teel zaw di?
Hi thei hi leh nang lungkimna pen nang ngaih te
tung bek ahih manin, nang ngaih pen na ngah zaw
leh hoih pen hi. Ahizong khat ii ngaih zawkna tawh
ki itna pen tulngei lo ding hi. Itna ki kim (same
balance) hoih pen hi.
6.Sum leh pai hau te maw? thu dik, thu khual te
teel zaw di?
Neih leh lam cih pen khualzin bang hi lel hi. Huih
seem bang a leng mang thei hi lel hi aa, a diakdiak
in Zomi te pen khang khat kan a hau ki tam lo a
hihmanin, ahau khat na teel sang thudik, thukhual
tee l zaw le cin hoih pen hi. Nang zong hau thei
lua hi teh.
7.Mi zawng mah mah khat hi leh teel veve ding
maw?
Mizawng khat hihna tawh tenpih ngam lah ken. Na
lawm it pen zawn na (poor experience) sin khin
ahihmanin hau le cin hauh dan siam ding hi. Na
ngaih leh tenpih ngam lah kei ni cia. Zawn leh
ngau a thupi masa hi kei.
8. A pil te maw? Ahau te maw? A mel hoih te
maw?
“Na tangvaal lai tak in na mitnih hongin zi zong in”
Hih zong nang tungah ki nga sa ingh, Mipil degree
nei khat na hih leh degree nei khat mah deih ding
hi the, ahau na hih leh ahau mah deih ding hi the,
a melhoih na hih leh melhoih mah deih ding hi teh,
nang lung tung pen mah tel in. Laisiangtho in Zi
hoih pen (Paunak31) bup ah gen hi. Simin.
9.A Kum tawm mah mah maw? A Kum tam mah
mah khat koi teel zaw ding?
Nupa sungah kum tam ki khai lua pen hoih lo hi.
Nu pa kalah ki lungkim sak zo lo buai na lian pen
khat hi. ( Nu leh Pa ki kal (sex) vai ah pen kum ki
khai lua hoih lo hi. A U zaw a hi aa, a nau zaw ahi
zong kum ki khai lua hoih ngiat lo hi. (Book: Life
and home value)
10.A Mah cih bek a ci ten tan khat teel teitei ding
maw?
Ama thu a sa zi pen hoih lo hi. Nupa cih pen
lutang nih a hih hang pum khat ding ahihmanin thu
kimang siam ding mah hoih pen hi. Ama cih bek a
ci zi pen et in zong nei ken. Ki kam kum thei lo zi
pen lak loh ding hoih zaw phial sa ing.
11. Lawm leh gual hau mah mah khat teel zaw
ding maw?
Paunak Proverbs 18:24; 17:9, 17; 27:6, 9, 10, 14,
17; 26:18-19; 25:8-10, 17, 19; 19:22; 20:6; 14:22, a
paak tatna tawh lawm hau ahih kei nak leh bel
lawm haut e hoih sa ing. Lawm hoih ii cih pen “A
friend in need is a friend indeed”
12.A ci lum he ha te maw? A ci vot dekdak te teel
zaw ding?
A ci lum nam ngiat om aa, ci vot nam ngiat zong
ki om hi, hih te gel ki leh bulh lian leh hoih lo
dia..hehehheeh
13.A kan kuat kawi kawi nuam khat teel zaw ding?
Ki it ki ngai cih te ki mang zo leng ah hoih pen hi.
Sarah in zong a lawmpa Abraham thu gen na te
mang den in “Katopa” ci lai hi. Hong zah tak hong
thupi sim tem ah tel in.
14.Thu dot bawl ding a ut den khat maw? Ei cih
bangbang ong mang khat maw?
Nang cih dan hong mang den ZI zong gina cih pah
ding zong hilo aa, ama tungah thu dawt ut den
khat zong Zi gina hi khin lo hi. Tua ahihmanin ki
mang diamdiam ding thupi pen hi.
15. A tawn tung a ngek bawl ding aut te deih zaw
maw? Aki sap hun aa-mai biak siam zaw maw?
Kam siam ngai dah leh lam phei tawndah om lo a
cih mah bang in ngek bawl leh mai biak ki deih tek
den hi. Nupa kal ah kammal hoih veve zang siam
leng innkuan sung nuam zaw ding hi.
16.Ong nung zui sim2 leh na gam tat na khem
peuh ong en cik khat teel zaw ding maw?
Nu pi pa pi khit the ki muan mawh na ding in om
loh ding thupi hi. Na nungak, na tangval lai dan in
kamsiam lua ken, na kamsiam luat leh na nung
hong ki zui simsim ding aa hong ki encik ding hi.
“Na zi zawn lai tak na mit tang nih tawh zawng in
la, na zi neihkhit teh alang bek ha king”
17.Inn kuan nun tak na pen khat kia ta vuan hi a ci
nuam te teel zaw ding maw?
Khat kia ta vuan ci a, a tha dah tenpih vet ken,
Nupa ki lung tuak khua khat in zo lo a cih mah
bang in khat ta vuan a ci tentan te bang kuasung
nuam ngei lo ding hi. Sem khawm pang khawm
mah thupi pen hi.
18. Koi ci dan nu mei te na mu dah pen2 hiam ?
A nuak hat te leh a kin geek sak te mu dah zee
ling. Pasal te om loh kal aa a ki nungak sak te
zong ka muhdah mahmah pawl tak khat hi.
19. Koi ci nu mei te en pi thei zaw ?
Pasian lam ah ki pia aa, a masang a lian zaw a
uzaw a zahtak siam te enpi thei ing.
20. NU mei khat pen a mel hoih na tel zaw di
maw? A pil na koi teel zaw ding?
Nu leh pan pen melhoih sang a pil mah hong deih
sak zaw ding hi. Melhoih cih pen tu lai dan bang
leh limlang ah hong ki en nuam ding aa, khedap tul
sang mah deih in ki zep lam zong model nuam
ding hi. Nu leh pan hih dan te deih masa kei, nu
leh pa tawh na ki lem na ding zi tel in.
21. A mel a siat leh tel zaw veve ding maw?
A melsia pen ngai masa in hong um keng hi.Ngai
kei le cin lah ten pih veve ding maw ci kei ni teh,
nang tung ki nga ei. Na neih loh sang hoih zaw
ve.hehehhe
22.Arna ding ut te deih zaw maw? Siang gen pah2
sang thei te koi deih zaw?
Siang gen pahpah ding te hoih zaw buang ke
lawm………
23.PASal dang tawh a hun,a mun tawh ki tawh ki
tuak aa, ki thuah leh sang siam di maw?
setsanzii hong val luat leh bel tai zek kul ve,a
hizong amun ahun na theih siam kul om ding aa,
san siam loh ding om ding hi. A ma lungsim puak
zia na theihkhit sa ahih teh nang khensat na thupi
lo dia.
24.A heh baih, mi dang tawh a muang mawh baih
te teel veve ding maw?
Mi tawh hong muang mawh baih lua pen nang
ngaihna sang na lawmnu ngaihna lian zaw cih tel
in la, tenpih ngam lah ken.
25.INN kuan sung na sep Nu mei te sep ding cih
bek hi ci aa han ciam nuam te bek na deih hiam?
Tua dan lungsim a pua numei pen deih huai
mahmah hi. A hizong tua dan hong cih zenzen
hang numei te sep ding bek hi lo hi. “Pasal ten
zong an huan thei ding, puansawp thei ding,
anseep thei ding numei te sep theih teng sem kim
thei ding in a mau dam loh te a hih kei leh huh
ding a kulna ah huh thei ding thupi hi” EGWhite
26. Thu ngaih sun mah mah te na deih semsem
hiam?
Thu ngaih sun mel lo aa lungnuntak cih zong om
mihing te lak ah a om thei lua hi. Paunak sungah
Ngimna gelna om lohna ah khuami te kisia acih
mah bangin, thungaih sun nuntak zia ding khantoh
zia ding vision a nei te ithuai, ngaih huai semsem
hi.
27.A tawn tung in na ki thuah pih zo den ding
hiam?
Na itna ngaih nak leh thuah pih den zo ding hi teh.
Na gaih loh khat pen cimtak baih thei ding hi teh.
Atawntungah na ki thuahpih ngam pen na itpen na
zi hi ding hi. A tawn tung in na ki thuahpih ngam
kei ding leh zi nei kei le teh …..
28.Ong Uk nuam lua mah mah leh eee..?
Uk nuam cih zong pen, nang na tei loh luat man hi
ding ahih teh, ong uk luat theih loh na ding in
zahtak kai hisitset den in. Pasal a ki cian lo te pen
zi ten uk zaw deuh hi. Ki ciat sawm in.
29. A Sep ding teng a sep khit teh suang tum pi
bang aa tu netnat khat hi leh ee?
Sep ding a om kei leh bel a khawl ngak kul mah
ding hi. Sep ding om lo phawt ahih man, a hizong
zihoih pen tawl ngak hun nei lo khawl man hun nei
khol lo zaw hi. A ma khawlna lel bel maban tun a
hih teh mawh sak pah ding hi sam kei.
30. Kam tam mah mah khat hi leh na sang siam
zo diam?
Amun a hun thei lo aa a theu thei lo guah bang aa
paupau bel vang hong pia lo a hih manin hilh kul
ding hi. Tua hong mang kei leh lah nang thu ci ni.
Kamtam pau ten tampi khial a pau ip thei te mipil
hi.
31.A tawn tung in na gei ah om den ding maw?
A tawn tungin na om sak den zawh leh bel ahau
lam na hih teh na zi pen a hampha suak ding hi.
Numei gina khat pen na sep hong zong hamtang
ding hi. Atawn tung in bel na gei ah om hong um
nuam thei mah ve, na sep thadah man lel tak a
hih leh ngaih sut huai………….
32.Lawm ngaih hau mah mah khat na hi leh ee?
A nungak lai takin lawm ngaih ahau ahih a na lung
akiat ngap leh na ki teen ma in kan tel masa in,
tua na theih pipi tawh hong it a hong zui ngam
khin ahih nak leh lawm dang ngai dingin patauh
huai lua kei
33.Inn kuan sung ah nun tak zia a zong te bek
maw?
Nu pa hih khit teh pen khat bek sep ding cih na hi
lo hi. Ki huh khawm liailiai ding hi aa, nuntak zia
bel tham lo in nung leh mai lam ah zong na nih un
ki zop siam kul ding hi. Innkuan sung nuntak na
bek thupi sa in setsanzii na nih un siam lo aa na
nung na mai uh na ki kei uh leh hoih khin lo hi.
34. Inn sung na sep bek sem ding maw? A pua lam
ah sep sem lo ding maw?
Inn sung nasep bek sem ding hi pah sam lo aa,
apua lam ah zong na sem ding hi lel hi. A hun
zuizui dan hi mai hi…”Sum kuang in a lii khuat
numei in a man nawt”
35.Ki zep uk mah mah nu mei hi leh deih zaw
maw?
Numei pawl khat pen a nupima ki zem cih tak ki
zem in a hizong a nupi khit the ki zem nuam nawn
lo cih zong om thei lua hi. A kizem mah deih huai
zaw ee..Melbek tham lo in um leh bel siangsak
den ding aa, veng leh pam etteh tak cing in om
ding hi. EGWhite
36. Sum zat hang mah mah hi leh ee?
Innkuan sung hong ki tawng sak den pen sum le
paai vai mah hi pen hi. Sum zang siam lo khat pen
nupi cing papi cing hi nai lo ding hi. Sum ngah na
zong ngaih sut kul hi. A bei sak pah pah sang a
zawng lam siam zaw leng hoih sa ing.
37.Ei sum tha lawh s te ong ngen2 khat hi leh ee?
Nupa na hih man un sum tuam neih thei lo hi uh
teh, sum tuam kep a leh lungsim ki muan zawh
lohna hi. Tua ahih manin na sum muh sunsun
kemsak in la na zi muang mahmah le cin hoih hi.
38. Thu kawi kaih pah2 khat hi leh ee?
Lungsim kawi kaihkaih khat pen na ki teen ma in
theih sawm in.
39.A Tawn tung in zolzol mai biakbiak den kei ding
hi leh ee?
Mai zolzol biakbiak ut pen zi ding in deih huai
masa lo hi. Mi muhna ah zong ki lawm lo tua ahih
teh ki ten ma thukhin khai masa in.
40.NU mei hoih khat ih cih pen koi cih dan te hiam
hi a tung a teng na sim khit teh ong gen kik ve vua
guai
Rev. Job Nang Khaw Thawng in a bawlkhiat laibu apat
lakkhiat ahi. A laibu min "Hong nusia khinsa Rev. Go Khen
Thang' ciamnuih kam, pil kammal leh article tuamtuam." A
thu ki gelhte hoih a hihman in tulai vai tak in tangpi tangta
theih ding in hong kisuah khia hi.
Sia Thawngno in a gen na ah, Ciamnui cih pen ciap khat I
neih khit ciang a nuih pen ciamnui hi. Gentehna in
"zingsangin Bawng I khah ciangin bawngpiten zuntha a, a
talten a zun ciapsakin nui se hi." Tua zong ciamnui himawk
hi. Gen khat omlo, ciap khat omlo in kinui theilo hi. A
minthang Rev Go Khen ABC ciamnuihna pen zong gen khat
nei banah kammal kizom laimal kibang ahihman in kinui diak
hi, ci hi. Ngaihsun taktak leng pilna kam, laisiamna kam hi in
pilvai, teivai lua mahmah hi. Zomi mipil Rev. Khup Za Go
bangin pilvai, laisiamvai sa lua ahih manin, "Lai in hong khak
un, cassettee khui in hong khak un" ci in ngen ngei hi.
Ama ciamnuih, pil kammal 100 in pan ni.
1. Sia Go Khen in biakinn sunga lususu ihmumu
pawlkhat a muh ciangin “Biakinn sunga ihmute phong se
kei un, ka Pa inn hi, ci-in ki-innteeksak lua a, ihmut
kawm a biakinn cinghte hi,” ci se hi.
2. Mi khat in Sia Go Khen kiang ah “Sia aw, no Pastor
pawlkhat kamtuam lah pau theilo, dawi lah hawlkhia
theilo na hih uh teh Kha Siangtho neilo hi mawk lo ding
na uh hiam?” ci hi. Sia Go Khen in “Ko ka muhtheih uh
Vok leh Aakte bek hawlkhia thei mah ung, dawl leh kau
bel mu theilo, a kampau uh zong theilo ka hih manun
hawlkhia thei kei mah ung, no kimu thei kihawlkhia thei
a, a phazah na ngawn kithei zen na hih uh leh anam
kibang (dawi nam) mah himawk lo ding na hi uh hiam?”
cih san ziau hi.
3. Mikhat in Sia Go Khen kiangah “Vantung gam ah
khamlukhu a om diam?” Sia Go Khen in “Lukhu i cih bel
guahzuk ciang leh nisat cianga kizang hi ven, Vantung
gam innsung ding ahih banah guahzu lo nisa lo ding ahih
teh lukhu zong kisam khol ding ai maw, innsunga lukhu
zong om khollo hi. Tua banah cipeek innsungah
naanglukhu khu nuam tuan lo a, singinn sungah zong
singlukhu kideih tuan lo hi. Leiseek(brick) innsungah
leiseek lukhu kikhu nuam tuan lo ding ahih teh Kham
innsuangah zong khamlukhu kuamah in khu nuam(thupi
ngaihsut) in um tuan kei veng aw, cihsan ziau hi.”
4. Mi khat in Sia Go Khen kiangah “Nang Gupna bucing
lungdam na bucing ahi Full Salvation, Full Gospel na
sang nai hiam?” a cih leh sia Go Khen in “Thei khang ei!
Tulai-in full cih bel nam nih om ven, full sang in fool tam
kingah zaw sa mai veng aw,” cih san ziau hi. (Full cih
pen ‘dim’, kicing cihna hi-in fool pen hai, mihai cihna)
5. Sia Go Khen in a taltang tung ah meima tum vei-in na
asak mahmah laitak thusuaknei pupi khat va hawh in
“Sawm-ah-khat kimtak na piak loh man vua meimatum
vei hi uh teh! ” va ci hi. Sia Go Khen hehpian ahih
manin “Ka sumpi piaksa uh hong tuatpha pha nung in
manlo kicing lo ahih leh zong biakinn ah na piak kik mai
nu’ng, Pasian in ko inn ah a sik dingin hong sawl ahih
teekteek khol kei leh zong va ciah kik mai in” cihsan hi.
6. Kikhopna khatah Sia Go Khen kiangah mikhat tu in
“Pasian minthang ta hen!” ci thapai hi. Sia Go Khen in,
“Lawm aw, Pasian’ min pen a thang denden hi. Pasian’
minsia ngeilo hi. A minsia zelzel bei ei mihingte hizaw
hang. Tua manlin nang Pasian’ min siasak loin a siatna
dingin gamta kei peuh leteh Pasian’ min a thang den
ding hilel hi,” ci ziau hi.
7 Tuhun Pawlpi sung thukikupnate ah Upa makaite
kitawng kilaii thei phial cih a muh ciangin Sia Go Khen
in tuhun Pastor dingte hi bang hileh hoih ding hi, ci hi.
(a)Lai Siangtho sang panin sinna cing tawh ongte hi ding.
(b)A piangthak kei phial zongin a thatang hoih in a cidam
mahmah hi ding.
(c)Karate, Judo, Kungfu khat teitei siamna nei-in, Upate
akitok teh nih leh thum a khenzo lianliante bek hi leh hoih
ding hi, ci hi.
8. Mi khatin, Sia Go Khen kiangah, “Haleluijah!
Heleluijah!” a cihcih leh Sia Go Khen in, “Lawm nang a
luisung bek tung pan maw? Kei a gal khat lam na tung
ta ing ei.” ci ziau se hi.
9. Mi khat in khamangthang vei veng aw, a cihcih leh
Sia Go Khen in “Vei ing ci se ken, vei taktak le cin,
meimatum vei, gilsan vei nasa mahmah in na omkhongh
theihloh bangin om khong theilo ding zah hi teh. Kua
mah a vei zong om khang, vei taktak leng khua lam ah
anne kimlai Vokpi tai mu leng kiko khia in delh huan
hihang. Vokpi tai lunghimawh zah leh akigil kah lo
lunghimawh zahin kha mangthang kuamah in
lunghimawh zo tuan lo hihang”, cih belh lai hi.
10. Tu hun thungen pawlkhatte napitakin awngin, lei
tuanin, sabuai tum geugeu om khawng Sia Go Khen in a
muh ciangin “tu hun i thungetzia bel leibasik, a kitawng
mah bang keei hangin, Pasian na ngawn sawl ziauziau
ngam ta hang. 1988 kum akipan i biakdan leh i thunget,
hunzat suak khin keei ta ei”, ci hiat-hiat se hi.
11. Sia Go Khen in Jesuh hong pai kik nawnlo ding ci-in
a kiminsiatsak laitak Lai Siangtho sangkah lo khat in
hunzangin, “Tuhun Laisiangtho sangkahte lau huai
mahmah hi, kidawm mahmah un” ci hi. Sia Go Khen in
hun awng ngenin ding to a, nam nih bek hong gen ning
ci-in.
(a) “Lai Siangtho sangkahte lau huai ahih leh a kahlote
lau huai zaw kan ding hi.”
(b) “Beel a hawmte a gin ngaih zaw hi,” ci in thuk kik ziau
hi.
12. Mi khatin Sia Go Khen kiangah, “Vantung gam a
cingin hong gen in” ci hi. Sia Go Khen in “Kei zong
zanni a Vantung pan a hong ciah hi sam lo inga, Van
gam tung sa i dot theih ding lah kua mah omlo a, ih
gengen hangin i upmawh i lamet ciat mah a gengen i
hih manin, Vantung gam pen a mu omlo, a tungsate lah
kidong kik theilo, i upmawh ciat gam hi-in upmawhte
lakah upmawh huai pen cih ding hi.” ci ziau hi.
13. Pawlpi sung thukikupna ah a atamzaw thukima
kithupisak lua mahmah cih a muh teh Sia Go Khen in
“Mangkang gam khawngah bel a tamzaw mipil ahih
manin atamzaw thukimna hoih mah ven, ei gamah a
tamzaw tham mihai hi zaw mawk i hih teh, atawm zaw
thukimna zong hoih zawk hun om hi veh aw”, ci hi.
14. Pawpi sungah thukikupnate ah a honhon a kisel
kitawng thei ding cih amuh teh Sia Go Khen in “Hon
tunget om ven, hon kitot om ngei buang kei veh aw,” ci
hiat-hiat hi.
15. Nungak khat in Sia Go Khen kiangah, “Ko lawp
mahmah a pulpit tung diang ziahziah lam ziahziah a,
nang lawp lo kisa na khut zong na bet nop loh” a cih leh
Sia Go Khen in, “No banga ka lawp theihloh ka dian
theihloh hang nong neu-et tuan kei un, ka puanteen
kawm a, ka khutpi ka sai kekkek zong no banga a
diangdiang a lamlam zah a lawp a kingaihsun hi’ng,” ci
hi.
16. Mi khat in Sia Go Khen kiangah Tuiphum Pawlpi leh
Pawldangte kilamdanna hong gen pak in, a cih leh Sia
Go Khen in, Thuphumten la a sak teh labu en,
pawldangte’n labu enlo khutbeng, Tuiphumte’n thu a
ngetteh lukun in mitsi, pawldangte vandak to in hak gige,
a khut uh lamto in a kia masa penpen kei a ngah ding ci
bangin dawn to uh,” cihsan ziau hi.
17. Mi khat in Sia Go Khen na tal nakkolh zen si! a va
cih leh Sia Go Khen in, “A kolh hi kei, a siang hi zaw”,
cihsan ziau lel in, heh hetlo lel hi.
18. Mi khat in Sia Go Khen na mel hoih kei si! a va cih
khak leh Sia Go Khen in “Nong muhcilna ahih man a
hoih hong sa lo hi teh, kei ka neutunga kipan a hi ci
hingin kisek lel ing. Mel hoihloh meima tum nat a na
hilopi, mel hoih leng ze-etna tam, hoih kei leng ze-etna
tawm zaw”, cihsan ziau hi.
19. Sia Go Khen leh mi khat kiho.
Mi khat -Sia Go Khen, na zi a mel hoih vial ei.
Sia Go Khen- Hoih buang mah lo dia, Kansauzang inn 7
sungpana i teelteel hisam hi ven, zanggam a teeng ding
kisa leng a vakzaw deuh khat kingaihsun mah ding hi
ven.
Go Khen’ zi- Eh! Tua zong kong hehpihna tawh kong
teenpih hi. Melhoihte’n na khasum teng uh tanakha in bei
khin in teh.
20. Mi khat in Sia Go Khen na zi a melhoih napi a tun
tom zek, a cih leh Sia Go Khen in, “Phamawh kei! Nupa
i cih pen i tunsanna kitehteh ding hi khol kei, a kiteh lo
lam tawh kiteeng ding hizaw hang, kituak lel inteh!”
cihsan ziau hi.
21. Sia Go Khen tano sih nitakin amahmah in inntek
thupulakna nei a, “No innkuan sungah khat teitei sih loh
phamawh hong kici leh kei leh kei kiphal nai keng, ka zi
in zong hong phal nai ken teh, ka zi lah amah leh amah
lah kiphal ken teh, kei zong zi kik deih veve ding ka hih
teh phal nai keng. Tua manin tu a sipa mah kilawm
kituak sa penpen ung,” ci in gen a, mipi nui ziahziah hi.
Thuaksiamna nei hi.
22. Khatvei Sia Go Khen in Sia dang khat ann nekpih in
ann kuang uumkhawm uh a, a lawmnu in ann tehkan
tuamtuam lui hi. Sia Go Khen in, “Mandalay khawng ate’
bawlte bel lim mahmah ven, i zite’ bawl taktak bel
limtakin tui buak leng hing thei lai mai ding hi veh aw,”
ci-in nui uh hi.
23. Nupi khat in Sia Go Khente’ inn ah anntang ngen a,
hai 5 pia uh hi. A ngennu in a picing kei ven teh cimawk
hi. Sia Go Khen in, “na lei sa nai maw? Picing lo ding na
cihcih, hong kilet song hi. Ih leite bek pi(measurement)
kiteh hi, Pi cinglo deihlo na cih leh picing dingte kiangah
va ngen in”, cihsan hi.
24. Vanman kiam thei loin khang hi den keei cih a muh
teh Sia Go Khen in,”van man pawh, teek hak ngel in teh,
a khanglam hi den lawmlawm”, ci hiat lel hi.
25. Mi khat in Sia Go Khen kiangah, “Hau mahmah in,
annkhing kham leng na ut hia?” a cih leh, Sia Go Khen
in, “Ut mahmah keng, ken annkhing duh keng, anna bek
duh ing, hau a annkhing kham sangin, zawng a annsa
kham ut zaw’ng”, cih san ziau hi.
26. Sia Go Khen thongkia in a suahtak cianga a pau
masak penpen in “Ka thongkiat hoih mahmah hi, hong
khiate lungkim mahmah ding ahih teh”, ci ziau in
thuaksiamna tawh pau hi.
27. Mopina pawi khat ah Sia Go Khen in hun zanga,
“Nidanga mo kideih penpen Ni nungzui hi, tu hun in bel
nungak ten, ni taang sa lua ta in, ni nungzui ut nawn lo
in Kha nungzui bek ut ta uh hi”, ci-in mipi nuisak
ziahziah hi.
28. Sia Go Khen leh galkap san thum lai-at pension lasa
khat thukisel uh a, tuapa in “Hong simmawh ken, san
thum pension hing, lai-at tentan ka kah lai un, a khat na
ngah ing” ci hi. Sia Go Khen in “Nang a khatna ngah na
hih teh a dangte nak hai ngei in teh maw?”, cihsan ziau
hi.
29. Motor lambawl Lambo khat kiangah Sia Go Khen in,
“Bo pa aw na lambawl uh alkatara(tar) tawm salua veng
aw, annkamtui buak banga na taipih liang uh, tawm
tamsak lai le uh teh hoih in teh” a va cih khak mawh leh
Lambopa in “Sia na Pastor sinna vuah alkatara(tar)
bangzah ding ci ahia?” na cih mawk manin Sia Go Khen
pau thei nawn loin nui mawk hi.
30. Kumcin siwe khat ah Sia Go Khen in lawmte khat
sam in, “Pai aw, niangtuisai-ah niangtui hawp ni,
niangtui a taihte hong suaksuak nuam ing”, ci hi. A
lawmpa in niangtui kitaih ding sain zui a, ann nek khit uh
teh sia Go Khen in, “Niangtui a taihte kong suaksak ding
kong ci ve leh”, ci-in a lawmpa kitaihsak hi.
31. Mualpi Siwe ah Sial tampi kigo cih amuh teh Sia Go
Khen in a hunzatna ah Mualpi kong tun teh Liasiangtho
mun khat pawk ing. “Sialsa bei mateng note tawh ka
omkhawm tawntung ding hi”, ciziau se hi.
32. Nau ngekno khat sihna-ah sia Go Khen in hunzanga,
“Ute naute mihing leh ganhing i kilamdanna i sihna mah
zong hi. Ganhingte a sih ciangin kihuai kikah cih omloin
Vokpi leh Zawhngeu bangin atano site ne kik mawk hi.”
Mihingte kine samlo a, i kivui a kikah theih pen ganhing
hileng i tano vui se loin kituh kawm a i nek lingling ding
himawk hi, a cih leh mipi nak nuih ahmah uh a, tawpna
thungen ding pa heh pian ahih manin ‘Topa tu mahmah
in, dawi mangpa kammal za ung’, ci hi. Sia Go Khen in,
“Pasian kiangah kinai khiat ngel hang ei”, ci ziau se hi.
33. Mikhat in Sia Go Khen kiangah, “Zanggam na tun
zawh uh teh Khamtunggam hong kah zo nawn het kei
mawk uh ciai, nuamsa ngei hi nuteh”,a cih leh Sia Go
Khen in, “Suangtum tuk bel suktukin totuk kik zo kei
mah ve aw”, ci ziau se hi.
34. Mi khat in Sia Go Khen zanggam a nuam mahmah
hia, a cih leh Sia Go Khen in, “ Ni sa mahmah mawk in.
Thopuan sung na ngawn ah i lawmnute tawh kisukha
leng kimudah zo phial i hih teh nuam cih om thei sam
ding ahia”, ci hi.
35. Mi khatin Sia Go Khen, “No tuni ZCLS zum hong
maw, nidangin lah na hong ngei het kei vua”, a cih leh
Sia Go Khen in, “Nang tuni hong vak thei bilbel maw,
nisim zum ka hon un hang lah hong mu ngeilo ung aa”,
cikik ziau hi.
36. Sia Go Khen in, ZCLS ah a sep lai-in laibu kikhawng
lua lo, kilei nuam lua lo cih a muh teh, “Lai gelh a, a bu
a bawlna in bei hun nei ngeilo”, Laisiangtho in a cih man’
mahmah mawk ei, a tawi in zuak kul phial mawk” ci
hiat-hiat hi.
37. Tangvalno khat in, Sia Go Khen kiangah, Pastorpipa
a pyaka en maw, a cih leh Sia Go Khen in, “No a zang
nailoten zong en hi ve uh cin, ko a zang dingten en mah
lo ding maw, Pastorte’ etloh dinga kibawl hi tuan lo pi”,
cihsan ziau hi.
38. Mopawi khat ah Sia Go Khen ciamnui dingin kisam
a, puanten hual kuah in, nansetko khat tawh diang
thiangthiang in siamna a tuamtuam lak hi. Khual ul ziat
leh vei ah kaikeei ahih manin, “Ordination ngahsa Pastor
lote peuhmah i sep zawh ding hi kei ei,” cih in mipite
nuisak hi.
39. Sia Go Khen lai uuk mahmah ahih manin Sia dang
khat in khamangthang vei kei teh a cih leh Sia Go Khen
in, “Sia dangten khamangthang vei, Go Khen in
typewriter (laikhetna) vei”, cihsan ziau hi.
40. Mi khat in Sia Go Khen kiangah, “Sia aw, mo na
letthat(gawm) lam mu ngei mel keng, letthat(kitengsak)
ngei mahmah lo na hiam?”, a cih leh Sia Go Khen in,
“Tulai nungak tangvalten Pastorte’ letthat ding ut se
lopi, amau leh amau kithatthat lel uh hilo maw”, cihsan
ziau hi.
41. Mi khat in Sia Go Khen kiangah, “Sia aw, Topa Jesu
in ataklama pa’ kiangah, tuni-in Paradise ah i omkhawm
ding hi. A cih pen, koilammun ai tam?”, a cih leh Sia Go
Khen in, “Topa Jesu in tua a cih pen Paradise hi, cih
ding lah hithei samlo ahih manin Jesu tawh om
khawmkhawmna mun pen Paradise hi, cih himai lo
diam”, a cih leh a dongpa in um mahmah keng! sang
thei keng! ci hi. Sia Go Khen in, “ thei nuamin hong
dong cin a, kong gen lah um tuan lo na hih teh na
theihnop taktak leh nang zong ataklam a pa mah bangin
sisuk leteh thei pah lello ding na hiam?”, cihsan ziau hi.
42. Sia Go Khen in nupa cih mawk pen pumkhat, sakhat
i cihcih hangin lupna tung na ngawn ah kilem kei leng
Kawl nambat ... bang in kilum hi in, kilem vanglak leng
lah Kawl nambat ... a bang in zen ve hang aw’ ci hi.
43. Mi khat in Sia Go Khen kiangah vaimin na duh hiam,
a cih leh Sia Go Khen in, “Vaimim ka duh taak in laisin
kei ning, pilna zong kei ning, zanggam ah teeng kei
ning”, ci-in dawng ziau hi.
44. Pasian’ nasem damlo a poi pawlkhat pen tulai
thusuak nei pawl khat in mawhna hang hi. Pasian
dantat thuak hi, cih bangin gen gawp thei uh hi. Sia Go
Khen kiangah a kidot ciangin Sia Go Khen in, “Mawhna
hangin kinungta zo tuan dingin zong um keng, mawhna
hangin cina pah, sipah ding hileng kua mah teek sih zo
tuan kei mawk ni” ci ziau lel hi.
45. Sia Go Khen in hunzangin thuumna a neih teh, “Ka
mawhna hong maisak un, nong maisak kei uh leh note
mawhna zong Topa’n hong maisak tuan lo ding ahih
manin maisak zawh loh mawhna thuak veve ding hi uh
teh, meet tuan lo ding hi uh teh”, ci masa se hi.
46. Kumcin siwe khatah inntekten ‘hoih takin zin hong
do ung, Siate zong hong limbawl ung’, ci pianin
thupulakna nei hi. Sia Go Khen in, “Innteek pawlpi te
hong vaakna lungdam mahmah ung, nuam mahmah ung,
ahi zongin nong vaak nong tahna khempeuh uh ko zong
ka khua ka tui ciat vuah pua tuan loin, inn nunglam ciat
mah ah hong kholsak ciat ung, ahawm mah a ciahkik
ding hi ung”, cihsan ziau hi. (Ekbuk agenna hi)
47. Inn tawm apha Pawlpi kem Sia pa khat kiangah Sia
Go Khen in, “Na biakinn mai vuah bang suang nai vua”, a
cih leh Siapa in, “Ka kiangah hong pia mite ka hawlkhia
ngei kei ding”, cih suang ung, ci hi. Sia Go Khen in,
“Bang hawlkhial mah ding nai vua, no kiangah kuamah
hong pai lohpi”, cih sanziau hi.
48. Sia Go Khen in cina gimsim mahmah khat veh a, mai
ngap mahmah khat zong ahih manin a muh phetin,
“Kalai! Vantunggam tawh na kinai ngel mawk ve cia” ci
masa hi. Tua cina tuni dong nungta in amah vangam
tung masa zaw suak kik hi.
49. Sia Go Khen in daipam misite leh agina lua khollote,
“misi nengneng”, ci-in milian, mi thupi kilim uap piante
pawl pen, “misi limci” ci se hi.
50. Kum 83 pha puteek khat si a, Sia Go Khen in a
huam thu ngen hi. “Topa aw Late sungah mihing
nuntakna kum 70 bang hi in cidam mahmah le ung, kum
80 bang hing nong ci hi. Ka pu uh kum 83, cing ahih
manin na cihna zah val hi. Kawlgam nalemuh gam ahih
bangin nalemuh tawh kum 3 nong nuntaksak manin ka
nuam uh hi.” ci hi. Mipi bel nak nuih mahmah tuak hi.
51. Mi khat in Sia Go Khen, “nang antan thunget nei
ngei mel kei ve teh aw” a va cih leh Sia Go Khen in,
“kalaisai! ann i tan khak ding lau a, na a kisemsem hi.
Jesu in zong ‘nisim kham khop ann hong pia in’ ci-in thu
ngen dingin hong sawl hi. Ken na nakpi’n ka sep nop teh
ann tampi ka nek ban ah sun-ann pua lai hi zen veng
aw.” cihsan ziau hi.
52. Mi khat in, “Sia Go Khen aw, nau- ap teh Vantung na
tuno laibupi sung ah a min na khum in, i cih pen
Vantungah laibupi om takpi ding hiam?” ci in a dot leh
Sia Go Khen in, “Mangmuhna sung khawngah Tuno
laibupi cih khawng om mah in, nau- ap teh zong ci thei
zel mah hang. Ahi zongin laibu i cih pen i khuak ciapteh
theiloh teng ciaptehna hi-in Pasian hilai mawk ahih teh,
Pasian in zong mangngilh lo ding hi”, ci lel leteh
lungmuanhuai zaw hi. Laibu zong kisia thei, mit thei,
tuikawt thei lai hi”, ci-in gen beh hi.
53. Kawlpi inn khatah misi om in, Sia Go Khen in
hunzanga inntekte Sihzang kampau ahih manin Sia Go
Khen in, “Sihzang kamin bo cih pen bei, om nawnlo, bei
taktak cihna hi. Ahi zong in bo bo bo ci-in nih gawmleng
beilo, omkik cihna hi zel hi. Tua mah bangin si cih pen
si taktak mah, om nawnlo mah hi. Sisi ci le’ng zong
nungta kik theilua hi”, ci-in hanthawn hi.
54. Sia Go Khen a neulai-in a lawmte tawh aktui gu ngei
uh hi. Aktui neipa in, “Ka aktui uh gu uh teh!” ci hi.
Amau, “gu kei ung” ci hi. “Gu kei ung na cih teitei na
ang ip sung uah om hilo maw?” a cih leh Sia Go Khen in,
“Tua ahih leh no aktui bangci ciapteh?”, a cih leh a
ngawhte’n ngawh ngam nawnlo lian uh hi.
55. Sia Go Khen aneu lai-in midang ngawidawh khat va
laksak ngei hi. Tua laitakin a ngawi neite tawh kituak
lian se uh hi.
Ngawidawhpa -Hei!! Go Khen, bang dinga ngasa gu?
Go Khen-A gu hi keng, a golte a en hi’ng.
Ngawidawhpa -A en na hih leh a tung pan ensuk ve,
but khiat kul sese maw? Go Khen- A tung pan en leng a
nuai lam teng kimu lo hi ven.
56. Khatvei Sia Go Khen kawlte’ motor tungah tuangin,
motor nuai lam sik gingging ahih manin kawlkam in
bang gingging hiam? ci nuam in batantanle? ci hi.
Kawlpa in dawng thei pak lo in, sikging hi ci nuam ahih
manin tantanlitan ci-in nui tuak uh hi.
57. Sia Go Khen in tentan(training) pia ding, hunzang
ding khawng akipat ding teh kua mah a ihmut a lusuk
ding deihlo ahih manin, “Thu ngetna tawh ki-ap khin
hi’ng, kuamah in thu hong ngetsak nawn kei un la, mang
mu zong na om kei un, sunkim lai hi.” ci tawh pan se hi.
58. Sia Go Khen in Chairman sem leh sumpi don ding
teh, “Kigap hun hisak ni” ci se hi.
59. Kumcin siwe khat ah nungaknote in lasa in, action
tawh nikbawk teengin kilawm mahmah uh a, Sia Go
Khen in, “Kilawm mawk mah ei, nikbawk bang siing pian
zawzen in, buh suan ding sa phial hang”, ci-in nui veva
hi.
60. Kikhopna khat ah latomno kisasa, khawl thei
mahmah lo amuh teh Sia Go Khen in, “No lah la tomno
cimawk uh cin, sa kikik zom kikkik na hih manun ken
latomno sa hetken, vialnih vialthum zomzom mawk uh
teh, ken bel taang 3 tun ding angak lah mahmah hi’ng”
ci-in mipi nuisak hi.
61. Sia Go Khen in misi inn khat ah hunzang in inn kidei
bialbual ahih manin mipi kimu khin theilo hi. Sia Go
Khen in, “I mel i kimuh loh hangin i aw kiza ding ihih
manin lungkim ciat ni. Lai i kikhak ciangin zong mel
kimulo, aw kiza lo hinapi hangin a lungdam dingte
lungdam, aheh dingte heh zo veve hihang”, ci phot se a,
mipi in hi sa mahmah hi.
62. ZCLS EC kikhopna khat ah Sia Go Khen in a sep lai-
in a khasum kikhangsaka amah lungdam in (......)tawh
vaakin am pilpialin nui ngeingai uh hi. Sia Go Khen in,
“Topa Jesu in zong khomun 5 leh ngasa tawh 2 tawh
mpi 5000 a vaak, tampi val lai a, Cana mopawi ah
lenggahtui bei pah cimawk ahih teh amau hun lai mah
in zong a ha lam sangin a tuilam mah na kiva zaw pian
uh hi.” ci-in mipi nuisak ziahziah hi.
63. Khamtung tangval khatin Sia Go Khen kiangah,
“Khamtunga dingin bang ci nungak la leng hoih ding
hiam?” ci hi. Sia Go Khen in, “Khamtung a dingin a
melhoih a model kul kei, zingsang thawh tungin maitaii
sa a tho, lokuan hat mahmah dingin lokhung panin
mangthom sate a lotteh lotaw tusuk zo peuh leh hoih lel
in teh” cih san ziau hi.
64. Sia Go Khen leh nungak ham kiho.
Go Khen - Tu laitak vantung kah lian leteh Topa Jesu
kiang ah bang na gen masa pen tam?
Nungak - Ka gen pak ding thei tuan keng.
Go Khen- Lawmlawm! Topa nong piaksa vante zat lohin
kekseu dek liangin hong puak kik ing, na ci kei ding maw.
Nungak- Tua zatloh van na cihte bang aa?
Go Khen - Theilo hetlo maw na van zatlohte? Ngaih sunsun
le teh thei
ni teh.
65. Sia Go Khen leh nupi khat kiho.
Nupi -Sia na zi nausuak maw?
Go Khen-He, zan nitakin suak ung.
Nupi- Zato maw? Inn ah maw? at maw atlo?
Go Khen-At kei ung, suah ngeina munpan mahin suak, ka
lawmna a
hin khiat lam hat bilbel aive.
66. Mi khatin thugen a, “Dawimangpa leh a pawlte ka
hawlkhia hi. Kawlgam pua lam ah ka koih hi. Tuipi taw
ka denna hi. Hong kileh kik nawnloh nangin Kha
Siangtho tem tawh ka bansat hi.” a cih leh Sia Go Khen
in, “Tua zah a hih thei na hih leh thatlum khin vet ve!
Hong paikik nawn lo ding hiven,” cihsan ziau hi.
67. Khatvei mopawi khatah la kisa in Tedim Labu – 229,
“Ki-it tawntungna hai kidawn ding hi, tum un, tum um”
cih kisa hi. Sia Go Khen in, i ki-it ta zongin hai bel dawn
ngap mahmah keng ei,” ci-in mipi nui ziahziah hi.
68. Sia Go Khen in tulai Upa pawlkhat bel zasan thak
sangin kihta zaw ing. Hong ko ekek thei khawng lakah
Sia ka sep sangin ka ngapngap in tawpat liangin bicycle
bang a sik(ride) nuam zaw hi’ng, cihsan hi.
69. Sia Go Khen in ZCLS ah a sep lai-in lai cih pen
haksa mahmah hi. Kawllai a (...................) cih zong a
khiatna mitampi kikhawm uh hi, i cih hang in adang khat
in cileng mi haite kikhawm uh hi, cih himawk lo hiam?
Late 23:1 cih zong, ei kam in Topa Pasian pen eimau’
tuucing i sawltak, ei a tuu nei zong suak thei mawk hi.
Tua manin lai cih pen baih lo hi, ci in gen hi.
70. Khangno pawlkhat in Tedim Labu – 218, ‘Ka lutung
aksi taang a om diam?’ cih sa in nuam a sak mahmah
laitak Sia Go Khen in, “Hih la phuakte in aksi a gol lam
thei nailoin a neu mahmah, lukhu tunga kisuang thei
ding sa uh hi ding hi ven, aksi neu pen zong leitung
sanin golzaw hiven,” ci hiathiat hi.
71. Pawlpi kikhen in nam nih a pha Pawlpi kem Siapa
kiang Sia Go Khen in (............) Pastor kei mawk cin
(...............) Pastor himawk ciai,” ci ziau se hi.
72. Sia Go Khen in zanggam teen bel nuam lua in, i zi i
tate nasep omloin thadah semsem mawk uhi. I tate
bang huansung ekbuk pai ding motorcycle bang zang
naum zen uh hi veh aw, khe a pai ding ut hetlo zen uh hi
ven,” ci hi.
73. Sia Go Khen leh Sia dang khat kiho: 1995
Go Khen - ZBCM ah nong lut mengmeng kei uh leh
nidangte “Mawhneite Jesu’n ngai hi” cih tawh nong lut
hun uh om ding hi. Tun bel, “Jesu galkapte galsim ding
kuan un” cih tawh a kipaikhia lenlen hi mawk hi.
Sia khat -Gi kei leng bel galsim ding om den mah ding ai
ve. U Dai Liante’ inn
himawkin a sawt loin nong dai lian mai uh hiam, ci veng
ee.
Go Khen-Dai Lian bek hisam kei Pau zong hi laisam hong
paupau sam nung eeSia Khat -Paupau lel bel na kam om
kei leh va-ak in cih khat paunak nei hilo i
hia? nui veva kawmin khawl tuak uh hi.
74. Sia Go Khen leh mipi kiho.
Go Khen-Ka mel hoih nong sa uh hiam?
Mipi-Hoih sa lo.
Go Khen - Hoih nong sak kei uh leh Pasian a simmawh,
Pasian in ama’ melsuun
a kei hong bawl hi.
Mipi - Hoihsa kik leuleu.
Go Suan- Ka hoihna hangin na mawhna uh hong maisak
ing.
75. Sia Go Khen in, “tulai nungak melhoih i cihte bel
mindangte’n zong hoih na sa tek mawkin(............) hi
pahpah mawk ve aw,” ci hi. (mipi’ vanzat suakthei mawk
cihna )
76. Kawlpi Tuiphum Pawlpi a Secretary sem Bo Vungh
Khai pen Sia Go Khen teh hawh a, kahlei a kahtoh
laitakin Sia Go Khen in Sihzang kam tawh to to to a cih
leh Bopa in ko zong ka zat ngei mengmeng loh uh a
khelkhel zang thei se na hiam,” ci-in nuikawmin kiho uh
hi.
77. Sia Go Khen pen TV et uuk mahmah a, mi’ innah a
etteh innteekten khak(sumit) zel uh hi. Kineisak si ci-in
a hehsuakin khat lei a, innsungah mi dim den ahih
manin nawngkaisa in aman zong sumit(khak) zel hi.
Nidanga TV neite kineisak ka cih ahi ding mah hi ei,”
cikik hi.
78. Sia Go Khen World cup et uuk mahmah in zanhak
liang hi. Upa khatin a zingteh kilakkik lel hilo maw,
zanhah liang sangin a zingteh enkik lel ve... a cih leh
Sia Go Khen in, “A zo alel kitheih ma bek muhnop, a
kitheih khit teh a en dingin ka nakphen in nong kai
zongin ut keng,” ci hi.
79. Sia Go Khen a neulai-in thadah mahmah danin om a,
a Uten hizah a na thadah lawmlawm a cih leh kivaak
zolo ding ka hih teh sang nong kahsaksak ding uh ahi
ve, ci-in nui veve in dawng kik hi.
80. Khatvei mihon khat sabeng dingin kuan a, i mat
bangbang hawm ding ci-in kiciam uh hi. Tampi mah
mahin hawm ciat uh hi. Khatpa in a tuamin pawlkhat na
selsim ahih manin alawmte lungkim loin i hawm ding hi,
ci ci ta leh piakhia nuam tuan lo hi. A tawpna ah Sia Go
Khen thukhen sak dingin pai uh a, Sia Go Khen in
thukhen sak hi.
Go Khen - Na kiciam nasa bangun na sa matte uh hawm
naivua hawmloSabengte- Hawm khin ung, lawmpa in
pawlkhat na gusim mawk hi. Go Khen -Na kiciamna vuah a
gusim a om leh tua a guksimte zong hawm ding ci nai
vua, ci kha lo?
Sabengte- Guk cih limlim bel gen kei ung.
Go Khen -Tua ahih leh a gupa in hong hop nop leh hong
hawmin, hong hop
leh hong hawmin, hong hop nop keileh ama’ thuthu hi.
Nget theih
hilo hi.
81. Sia Go Khente teenna pen luigei ahih manin suang
kiciang hi. Suang kilak ding phal loin kumsim a cian
behbeh hi. Nupi khat in Suangsi sek nangin gusim den
mawk hi. Lakhia ken cita leh laden hi.
Go Khen-Nihvei thumvei kong gensa la teitei kei ve, lau
ding hong sa maw,
a zumin zong zum mahmah lo maw?
Nupinu - Pastorpipi tua bangin pau se kei aw...
Go Khen- Pastorpipi ci se ke’n, Laisiangtho deihna bang
hileh guta suang mah
tawh kong denlup ding hi teh...
82. Khuapih sabengte in sa manin Sia Go Khente sa tan
hi. A nu pau manlang leh a khial thei khat hi-in tua
satan a ngahte uh ui khat in ne a,
A nu- Go Khen Thang na pam a uisa ne!
Go Khen-Nu, a sial hilo maw, a min hilopi.
A nu- Min leh min ta keh ne.. (na pam a sa ui in ne a ci
nuam hi.)
83. Mi khat in Sia Go Khen hun na zat simin ciamnuih
bekbek na gen a, mi na nuihsaksak a bangci mawk na
hia? a cih leh Sia Go Khen in “Thu manpha, thuthuk i
gen hangin lah kuamah in thei zolo a, ciamnuihna tawh
thuah leng amau zaknop sa zaw uh hilo maw,” cihsan
ziau hi.
84. Mi khat in Sia Go Khen kiangah “Na laibu bawlte a
malkhial tampi om, puahpha mawk ve, a cih leh Sia Go
Khen in, khial hi ci a, a khialna na muh na theih nak leh
a khial nawn lo hi pah hi. A khialh lam kuamah in mulo,
theilo hileh a khial suak hi ding hi,” cihsan ziau hi.
85. Sia Go Khen in Pastorte khasum tam hetlo cih a
muh ciangin “Pawlpi miten siate hong it mahmah in,
sikhang natna ngah zawh na ding, zunkhum natna ngah
zawh nading in khasum hong piangam lo hi, i khasum
tawh natna kingah zolo ding hi,” cihsan ziau hi.
86. Sia Go Khen in ann nek teh meh tui pian hi, cih
amuh teh, “Tuiphum Pawlpi hihang ei, i sikkeute mehtui
sungah phum ziahziah, baptize ziahziah ni” ci ziau se hi.
87. Sia Go Khen in, “Pastor innkuan tengin anteh meh
khawng aloo meh khawng sameh bang a muhtheihna
mitlimlangh nei-in annek kuan teh bulh tek leng hoih
ding hi veh aw, ” ci hi.
88. Khatvei Sia Go Khen in hunzangin sawtlua ahih
manin a mailam a tu numei khatin, “Sia ko na koici om
ding” ci hi. Siapa in tutnop leh tu, lupnop leh lum, cihsan
ziau hi.
89. Palwpi khatin Sia Go Khen ciamnui dingin sam a,
nitak pan kipan ciamnui in zingsang nai 2 pawlteh a
ngaite lususu uh hi. Siapa in a ngaih na ngawn taak kei
uh cin, ciah mawk vou,” cihsan ziau hi.
90. Pawlpi kilemlo lemtuah dingin Sia Go Khen pai a,
tutung thugen ding hilo, (.............) sun dinga hongpai
hing, ci hi.
91. Mi khatin Sia Go Khen lampi na paikawm a na nuih
veva den bang himawk hiam? ci hi. Siapa in Leitung
nuntak thu tampi ka lungngaih teh ka nuihza den mai hi
veh aw,” ci hi.
92. Sia Go Khen Ordination akipiak dingin kipa pak loin
kum khat enlai ni, a kicih zel teh Sia Go Khen heh lua in,
“tua banga hong enen nuamte thupbunuai gawp ding ka
cih phial hi-in, ka ngaihsut kik leh Eh, zenzen! tua
Ordination nitak meh zingmeh a nektheih zattheih lah
hilo ban a mang ding ka hiam? ka cih theih teh ka lung
hong nuam” ci hi.
93. Sia Go Khen in “nitak khuamial cianga lamdung
khawnga nungak nui ziahziah i cihte bel a pa ding na
om uh leh ko a nu ding ngap lua ung, ci a kikoko uh hi
in; khiatna nei a nuilualuate hi,” ci hi.
94. Sia Go Khen in, “Khasum sangten lah khacing haksa,
innsapten lah khacing baihsa ahih teh khasum sangta
dingin nipi khat khakhat hi henla, innsap ta dingin khanih
khakhat hileh hoih ding hi ven” ci hi.
95. Mi khatin Sia Go Khen kiangah, “Pastor ci-in mihaute
inn bekah hawh nuam uh teh, ko a zawng daipamte
kiang ah hong hawh nuam uh teh”, a cih leh Sia Go
Khen in, “Mihauten a hauhna uh Pasian hong piak hi ci
in lungdam ko ding in hong sam zel in, no zawn
mahmah leh Pasian uploh, gitloh tawh kithuah lai zen
mawk na hih uh teh, kong hawh ding uh haksa mahmah
hi. Ganhing in zong a ngaite mah ngai bek hi,” ci hi.
96. Sia Go Khen thong akiat laitak thongah ah mi khat
hawh a, niangtui leh moh a nekhawm uhi. A ciah ding
ciangin inn ate vaikhak ding a om hiam? a cih leh,
“Thongsung ahih hangin i Presidentpa tawh lum khawm
ung, Pastor leh President thongkia khawm ding zong
haksa, tawl khat hong om lai nung, bangmah na
lunghimawh kei uh hen,” na ci in vaikhak hi.
97. Sia Go Khen hong nutsiat in mikhat in Siapa hong
thokik vat leh bang a ci tam? ci hi. Midang khat mah in,
“Hong thokik himawk leh, Pasian in khamangthang man
dingin hong sawl napi, ngamangthang ka mat zawk leh
nga in kei hong leh mat mawkin a si kihi ziau lel ei, ci-in
teh” ci hi.
98. Mi khatin, “Sia Go Khen hankuang sungah a koici
om tam?” ci hi. A dawngpa in, “nui veva in teh” cih san
hi.
99. Khris leh Khrih a kituhtuh a kiselsel laitak a Sia Go
Khen si ahih manin,a hankhuk tungah, “Kei a ka
nuntakna in Khris hi. – Fil. 1:21 ” cih ki-at hi. Pawl
khatin hankuang sung ah lungkim mahmah i nui veva
ding hi,” ci hi.
100. Sia Go Khen hong nutsiat laitak mikhat in Sia Go
Khen in hih a kapkapte mu leh bang a ci tam? ci hi.
Khatpa in, “Na kah uh kituak sak un, a un a eu omsak
kei un, a tawp hak a tawp baih zong om se kei un,” ci-in
nui veve kawmin gen in teh, ci hi.
Lapi:
Zomi ngeina la a phuah dan a tuamtuam a na om
mah bangin a sak dan zong a tuamtuam in kilamdang hi.
Khangluite in " Thu in La hi a, La in Thu hi " a na cih
bangmah in, amau khan sunga a thuaknate: a nopna, a
dahna, a gual zawhna, a gual lelhna, thu tuamtuamte Lapi-
in na phuak hi. Lapi phuahdan zong atuamtuam a omna
sung pan in la kammal 15 apha lapi kizang penpen hi. La
kammal 15 sang in twamzaw thei lo aa, tamzaw thei bek hi.
La kammal 15 lian tawh athu deih no khat aphuah theih leh
laphuah siam kici hi. Tuhun Khazih mite ii labu tawi deudau
a, la kisa bang hi lo-in la phuangpa in laamvuina ah khatvei
nihvei phuang leh la sa dingte' ciapteh theih, san theih pah
dinga la phuak theite la phuah siam kici hi. La kammal tam-
in sau deudau leh ciapteh hak, san hak kisa hi. A kitamzat
pen la kammal 15 lapi hih bang ahi hi:-
Tun ang mimbang na pian in e,
heh khua nong nem ding sang e.
Gil lo vang e sawn zozaam aw,
tuang lam tam tawn man lo e.
La kammal 15 val lapi-
Melmak lai a khang ciang khua ah,
pesiik guikhau tong taisak e, sawn tha kiak malbang ko
e.
Taangbang dam tuang nu nong siat, tuanglam tun sau
pheiphung nong suan nuam naam aw e.
Lapi nei/lapi phuakte a tamzaw in a khiatna/akhupna
dawng nih dawng thum bang na neiciat uh a, a lapi phuak
khempeuh ii thu teng hih a khupna sungah kihelsak kim hi.
A sak dan a lapite tawh kibang lo-in ki-awi deda hi. Tua
bang lapi khiatna khat:-
Ciin le ka tuai gam kim a thaaibang ka khen ka kawl
ciang aw e, phung nih thum aw, znag ni suah luan khi ka
luan lawh thong hi e.
Thu saupi khat la kammal 15/19 tawh a phuak theite la
phuahsiam ahihbang mahin lapi tomno tawh akhan sung
thuteng aphuak theite laphuah siam na kici leuleu hi. Zomi
ngeina-la peuhmah a teng (a bul) leh a dawn thu kizom vive
hi a, a teng thu tuam a dawn thu tuam cih om lo hi.
Hihbang a la a na phuah uh i pu i pate ciimna lamdang ka
sakna kong pulak naum hi. Bang hiam cih leh BC 2000 ma
pek a Itazila mite laphuah dan tawh na kibang hi. Mikang
pau-in comparison a hih kei leh simile na ci uh hi. Lapi
phuahna bek ah lo-in ladang zong ah hih bangin gentehna
vive tawh la na phuak uh hi.
Gentehna:
Kap kap lo aw ciin lia nu aw,
zinleng hawm tel zo hang e.
Zinleng hawm tel zo hang e,
tumbang guai lawh zo hang e.
Zola ( Latung ):
Zola a ci lah om in Lagual-nuam a ci zong om hi. La
kammal a tawmpen mal 17 pha a, tua sangin zong tamzaw
thei hi. Lapi sak dan tawh kibang lo hi. Khuang tum dan
zong kibang lo hi. Zola pen lapi banga kisa khial thei
mahmah hi. Laphuak dan pen gentehna: simile, parallel=thu
kihual cih bang vive mahin kiphuak hi. Zola pen gualnopna
tungtawn in ahizong, ki-it kingaihna tungtawn in ahizong
kiphuak pak kisa pak a kimangngilh pak thei hi. Lapi pen
phuak-pak sa-pak a, mangngilh cih om lo hi. Zola
la=gualnuam amang thei lo pawl khat om a, tua sungpan
dawng nih phuang dih ni:-
1. Lunglai khaubang ka hualhual ciang, tangbang dam
ding sialbang lianpen e,
Tangban dam ding sialbang lian pen e, heisabang paal
dingin sam lai e.
2. Do lai palbang ka nan nading ka banzaal aw, giabang
hawm thawng e,
Ka banzaal aw giabang hawmthawng e, luntui phual ngote
lah muang lang e.
(Japan gal lel-a tai mikangte a kiphuah la ahihi.)
Sihna dahna ah Zola/La-gualnuam kisa lo hi. Khuang
tumpa in a dawnlam mal thum zui-in akhuang thumvei nawh
hi. Gentehna:- Heisabang paal dingin sam lai e pen sam lai
e aw tawh kituakin a khuang thumvei pingpingping ci-in
nawh hi. Hih bang kinawh kei leh lapi sak tawh kibangsak
thei kha hi.
La-awi (Zawlla-Laphei):
La-awi kici Zawlla pen ki-it kingaihna la kiphuak hia, la-
awi cihtak bang in kiawi diikdiak ahihman in khuang kitum
thei lo hi. A deuhdeuh in la kammal atawmpen 21 kizang
pen a, tua sangin zong tamzaw thei hi. Lalui tampi a om
bangmah in deih thuthu-in kiphuak tawmtawm thei hi.
Sihvui han pan misite inn tun kik ciangin zupeng luai in ahi
zongin, nopna dahna omna peuh a mi li leh nga tu khawm
liliai in la om sate phuang kik ahi zongin, athak phuakin
ahizong in kisa thei hi. Lang khat leh lang khat kidemin
zong kiphuang thei hi. Nungak khat leh tangval khat
zawltuah in la kipaih/kiden sak-a a nungak tangvalte la a
siam kei leh a pawlpihte'n phuahsak/phuangsak thei hi
(Phuang cih pen la omsate sa kik cihna hi-in, phuak cih
ciangin a om nailo la thak phuak cihna hi). Hih bangin
kizawltuak la kipaihin a kiteng takpi zong na om uh hi. I Pu
i pate hun lai lawm laikhak cihte na om lo-a nopna dahna a
om ciangin Zola, La-awi kipaih/kiden in akingaihna na pulak
uh hi. La-awi hoih pente lakpan dawng guk phuang dih ni.
1. Ngaih ngi-ngei aw lung tuu ding na hi naam, kei ngaih
bang gual lungtuak aw, Nong ngai naam aw:
Kei ngaih bang gual lung tuak aw nong ngaih a leh, seino
tang gual anglai ah, na zaal lo aw.
2. Ngai ing ci-a tumtaai-bang vul ing nong cih, ngaih loh
damtui na hong leh luanna hi e;
Ngaihloh damtui na hong leh luanna hi, niing nek sul
tongdam nong zawikaihna hi e.
3. Tuanglam tunga heisa kaai ningniang no aw, kong lo
diam aw lawh lahin na vul diam aw.
Siinglawh lahin lel ah mangbang kai in, tang kei banzaal
lai lawh in, tual niam ve aw.
4. Ngai ngi ngei aw na tong kaitui luangbang, lung ah
gulhleng maa ka zaam lah ding bang e;
Lungah gulh ing zaal lai kang thei lo ing, hem a nong
biak sinlai tangbang lel lang e.
5. I kha vang lah gual in tuibang gawm ven, i tak a lah tuah
ding ci'n thuciam lo e;
Tak a zaang siik bang gawm loh vangngaih lung cingh,
lau kha khang sumbang tuah in sinlai lun
6. Ngaih aw ei cin thubang leh tuah ding bang, siing tong
zangva-bang puain, khen aw ci e;
I khen zaw diam phual mei-bang i tuah zaw diam, ngaih
aw nang cin thu hon hil, dih lai ve aw.
7. Ngaih aw i tuun pau in e i zuapau in, len a kokta a paal
leh, tuah aw ci e;
Len a kokta cik kum a paal loding aw, lai kikuai maan,
ngaih aw khen ta nial niing e.
Khua-ngaih La:
A lamal, a sak a awi dan Zawlla tawh kibang hi. Khua-
ngaih la cih bangmah in khua ngaihna a tuamtuam thu
kiphuak ahihi. Dawng thum phuang dih ni:
1. Nuun khum ka luai nop lai in tuun mel mang e, ngaih mel
ka theih luankhi tam, nuul na hi e;
Thuumthuum lo maumau lo aw tuai momno aw, ei sial lui
tuibang a tuuk, sem in hoih e.
2. Thualguah aw luangluang lo aw ka sial tam ven, kiak lo
ta paam a paih saan, dawn suang thei e:
Kiak lo ta paam a paih saan dawn suang thei, kei zuapa
leh nah neu in, dawn suang mawh e.
3. Heh lua nem dang om lo e kah lua nem dang, zaang len
buuktui kung cin in, heh lua nem e;
Kuung cin teng pa neu bel aw gam thel nah aw, lakmai
luankhi a luang lai, khaam ngam aw e.
Biakna La:
Biakna La cih pen Laipian La leh Awn Hong La hi
deuhin Laphuak dan pen Lapi pawl sungah kihel hi. Laipian
La a tamzaw pen Lai Siangtho sunga Late (Psalms) tawh a
kibatna tampi om hi. Awn Hong La pen Itazilate le Thuumna
(complaint) tawh kibang citciat hi. Dawng khat tek phuang
le hang:-
Laipian La:-
Thangvan a zaal Sian za Mang aw, tongdam khaak hem in
za'ng e,
Pupa pat loh khuavaan-nuai ah, Sian awi a sinthu hi e.
Awn Hong La:-
Zin aw lawhciang-bang nongsak buang in, ka len ding
khuangbang hong khoh lo aw,
Simlei tuan cil vaak nong ci hiam aw, sunni tumna mel ka
maa hi e.
Lapi, Zola, La-awi cihte thum pen la phuahdan la sakdan
nam thum hi-a a kiphuahna thu leh la tung tawnin lamal a
tom a sau, sakdan a awihdan a tuamtuam in omsak lai hi.
Capt. Zel Khai ii Zo ngeina Laibu sungah La atuamtuam hih
bangin gelh hi. Aak La, Bang Takawn la, Ciah la, Ciang
Tuang la, Dan Sian la, Haitupi la, Hanlap la, Hantang la,
Hang Thawl la, Hauh Bawl la, Haunung Galhang la, Holawh
la, Innsung la, Innkhang ciangla, Inn tam la, Khangtak la,
Khawcin la, Khuangaih la, Khuathang la, Khuavak la,
Khuatualpi la, Khuai la, La leh lawi, La-gualnuam, La seksol,
Lahtawl la, Laibung la, Lamkawi la, Lam Pau pi la, laam vui
la, Lawm ngaih la, Lengtong hoih la, Lia hel la , Lohon la,
Mualbawl la, Mualsuah la, Munzang la, Nauhui la, Ngaihno
la, Gal la, Galphawn la, Gamza la, Gualngaih la, Peesiik la,
Sangah la, Sau-inn la, Salen la, Sawng la, Sial la, Silei la,
Sumsit la, Sungtum la, Suutnuai la, Taangsuah la, Tawn la,
Thang Ho la, Thawl Puak la, Thu la, Ton lapi, Tuainau la,
Tuakkhial la, Tualom la kaihna, Tualom la tawina Tuibung la,
Tuilak la, Vaphual la, Vontawi la, Zangta la, Zawl Cing la,
Zawl la, Zinthaak la, Zo la. ( Lanam khat dawng khat ta i
laibu sungah i hel zongin i thului hon sau lua ding a hihman
in La nam min tawh khawl bawl in).
Laam:
Zo ngeina ah Laam leh Tawn cih na omsak hi. Numei
pasal kikawi ngeingai-in khe khat pai laam, khe nih pai laam,
Ton khuangpi siiklaam, han laam, siampite laampi cih bang
bek i nei hi. Khat guak laam en Tawn kici a man thu-in a
khut a khe, a pumpi tunga a taang thei khempeuh taangsak
hi. Numei lawn daidai kaamsiat huai kisa a kideih lo hi.
Lumsui, lumkan a tawn zo tangvalte nungakte in mitsuan
pah uh a, papi sa a hih leh nupi dangte in cilphul lawh uh hi.
I pu i pate hun lai in zu ne sa ne lo-in na laam lo na tawn lo
hi. Tu ciangin Pasian thu sungah nuamsa in, tawn neuneu
uh a, Davuih Kumpipa bangin puanpano silhloh ding bek
kisam hi. Minam pawl khat in mihing laam sangin ganhing
laam peuh thupi sa zaw hi. Et lawm nawn kei, Tedimte
tawh lah uitawm tawn tawh kibang hong cihsak taleh i pi i
pate lungnuama a na laam, a na tawnna i mangngilh loh
na'ng ZOLUS i ngiimna kong pulak hi.
Col. H. Kam Pum (Retd.)
No.3 , 1998 ZOLUS pan kong laak kik hi.